Lukas 23

De Tekst

Jezus wordt vroeg in de ochtend voor Pilatus gebracht, doorgestuurd naar Herodes, en weer terug. Pilatus probeert Hem driemaal vrij te laten, maar zwicht voor de menigte die Barabbas verkiest en luidkeels kruisiging eist. Onderweg naar Golgotha draagt Simon van Cyrene het kruishout; aan het kruis bidt Jezus voor zijn beulen, belooft Hij het paradijs aan een misdadiger, en sterft Hij met een woord van overgave. Jozef van Arimathea legt zijn lichaam in een nieuw graf, vlak voordat de sabbat begint.

De Kern

Lukas tekent het kruis niet als nederlaag maar als rechtszitting waarin de verkeerde wordt veroordeeld. Driemaal verklaart Pilatus: ik vind geen schuld in deze Mens. Herodes vindt niets. Zelfs de misdadiger naast Hem erkent: Hij heeft niets onbehoorlijks gedaan. Lukas wil dat we horen wat hier eigenlijk gebeurt: de Rechtvaardige sterft op de plaats van de schuldige. Barabbas, wiens naam letterlijk "zoon van de vader" betekent, wandelt vrij weg terwijl de werkelijke Zoon van de Vader het kruis op zich neemt dat voor hem klaarstond. Dat is geen toevallige ironie maar het hart van het evangelie in één scène samengebald: ruil.

De Rode Draad

De moordenaar aan het kruis vraagt: gedenk mij wanneer U in Uw Koninkrijk gekomen bent. Het is de meest onwaarschijnlijke geloofsbelijdenis in de hele Bijbel, uitgesproken op het moment dat alles tegen dit koningschap pleit: spijkers, spot, een bord boven het hoofd dat als grap bedoeld is. Toch ziet deze man iets wat de geestelijke leiders missen. Jezus' antwoord, heden zult u met Mij in het paradijs zijn, opent het verhaal dat in Genesis 3 met een gesloten poort begon. De cherub met het vlammend zwaard staat opzij. De toegang tot de boom des levens, eeuwen geleden afgesneden, gaat hier weer open, en de eerste die naar binnen mag is een veroordeelde crimineel.

De Spiegel

Let op wie er in dit hoofdstuk dichtbij komen en wie afhaken. De discipelen ontbreken vrijwel volledig. De vrome menigte schreeuwt mee. Wie blijven? Een buitenlander die gedwongen wordt het kruis te dragen, een veroordeelde misdadiger, een lid van de Raad dat tegen het besluit was, en een groep vrouwen die op afstand toekijkt. Het zijn niet de mensen die je zou kiezen voor een geloofsgemeenschap. Dat schuurt, want het laat zien hoe vaak nabijheid bij Jezus juist ontstaat in mislukking, gedwongenheid of schande, niet in onze geslaagde momenten. Als je vandaag denkt dat je te laat bent, te beschadigd, te onbeduidend om er nog toe te doen, kijk dan naar de man rechts van Hem.

De Vraag

Waarom bidt Jezus "Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen"? Ze wisten het toch wel? Pilatus wist dat Hij onschuldig was. De priesters wisten de Schriften. De soldaten wisten dat ze een mens executeerden. En toch: niemand van hen begreep dat ze de Zoon van God kruisigden. Er is een verschil tussen weten dat je iets verkeerds doet en doorzien wat je werkelijk doet. Wij staan zelden voor zulke extreme keuzes, maar de structuur van zelfbedrog is dezelfde. We kunnen kwaad doen terwijl we onszelf vertellen dat het rechtvaardig is. Het gebed van Jezus laat dat zien zonder het te verontschuldigen. Vergeving en niet-weten staan hier naast elkaar, niet als excuus maar als diagnose.

De Intertekst

De duisternis van het zesde tot het negende uur en het scheuren van het voorhangsel verwijzen terug naar de tiende plaag in Egypte en naar de tempelliturgie. Het voorhangsel scheidde de Heilige van de Heilige der Heiligen; dat het scheurt op het moment dat Jezus sterft, is geen weersfenomeen maar een verklaring. De toegang die Leviticus zo nauwkeurig regelde, ligt nu open. En als Jezus uitroept "Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest", citeert Hij Psalm 31. Hij sterft biddend, met de Schrift van Israël op de lippen, niet als slachtoffer maar als zoon die zich toevertrouwt aan een Vader die Hij door drie uur duisternis heen niet meer zag.

Context

Het is vrijdag, vroeg in de ochtend, in een door Rome bezet Jeruzalem dat overvol is met pelgrims voor het Pascha. Pilatus zetelt waarschijnlijk in het paleis van Herodes, gespannen vanwege de vele duizenden Joden in de stad; een opstand met Pesach was zijn grootste angst. Herodes Antipas is toevallig in de stad, en het politieke spel tussen die twee mannen, die elkaar haatten, draait om de vraag wie verantwoordelijkheid neemt voor een lastige zaak. Kruisiging was Romeinse straf voor opstandelingen en slaven, bewust publiek en vernederend. Het slachtoffer werd vaak naakt opgehangen langs een drukke uitvalsweg, als afschrikking. Wie eraan voorbijging, las niet alleen het bord boven het hoofd maar ook de boodschap: zo vergaat het wie zich tegen Rome verzet.

Reflectie

Als je eerlijk kijkt naar dit hoofdstuk, met wie identificeer je je het makkelijkst: met Pilatus die het wast, met de menigte die schreeuwt, met Simon die gedwongen draagt, of met de misdadiger die vraagt?

Wat betekent het dat de eerste mens die Jezus expliciet het paradijs binnenleidt geen discipel is, geen vrome, geen genezene, maar een veroordeelde crimineel?