Hebreeën 5

De Tekst

Hebreeën 5 schetst het profiel van een hogepriester: aangesteld vanuit mensen, geroepen door God, in staat mee te voelen met zwakken omdat hij zelf zwakheid kent. Aäron werd zo geroepen, en Christus ook, al is Hij hogepriester naar de orde van Melchizedek. Dan komt de scherpe wending: Hij leerde gehoorzaamheid door wat Hij leed, en werd zo oorzaak van eeuwige zaligheid. De schrijver had veel meer willen zeggen, maar de hoorders zijn traag geworden. Ze zouden inmiddels leraren moeten zijn, maar ze hebben weer melk nodig.

De Kern

Gehoorzaamheid is hier geen aangeboren eigenschap, ook niet bij Christus. Hij heeft het geleerd, en wel door lijden. Dat is een onthutsende zin als je er even bij stilstaat. De Zoon, die in volmaakte gemeenschap met de Vader leeft, doorloopt een leerschool. Niet omdat Hij ongehoorzaam was, maar omdat gehoorzaamheid pas vorm krijgt in weerstand, in de hof van Getsemane, in het schreeuwen met sterke roep en tranen. De tekst zegt iets ontwrichtends over het christelijk leven: er bestaat geen gehoorzaamheid die de pijn omzeilt. Wie wegloopt voor lijden, loopt weg voor de school waarin Christus zelf is afgestudeerd.

De Rode Draad

De verbinding met Melchizedek tilt het priesterschap uit de stam Levi en plaatst het in een oudere, koninklijke lijn (Genesis 14, Psalm 110). De schrijver wil zijn lezers laten zien dat het werk van Christus niet een upgrade is van de tempeldienst, maar een vervulling die teruggrijpt op iets fundamentelers: een priester die tegelijk koning is, die zegent en brood en wijn brengt. Het oude priesterschap kon meevoelen met zonde omdat de priester zelf zondaar was. Christus kan meevoelen met zwakheid zonder zelf gezondigd te hebben, omdat Hij verzocht is geweest in alles. Dat is de paradox die het hele evangelie draagt.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. De schrijver verwijt zijn lezers dat ze blijven hangen bij melk terwijl ze vast voedsel zouden moeten verteren. Vertaald naar nu: je leest al twintig jaar de Bijbel, maar als je collega vraagt waarom je gelooft, val je terug op zinnen van de jeugdvereniging. Je weet wel hoe je moet bidden voor genezing, maar niet hoe je trouw blijft als de genezing uitblijft. Je kent de verhalen, maar je geweten is ongeoefend in het onderscheiden van goed en kwaad in de grijze gebieden, in de mailwisseling met die lastige klant, in hoe je je geld besteedt, in wat je tegen je puberkind zegt als die je tart. Geestelijke volwassenheid is geen kwestie van meer kennis, maar van een door gebruik geoefend onderscheidingsvermogen. Dat ontstaat alleen door beslissingen te nemen waar het iets kost.

Het Detail

"Hij heeft gehoorzaamheid geleerd uit wat Hij heeft geleden." Het Griekse woordspel tussen leren en lijden (emathen, epathen) klinkt bijna als een spreekwoord. Maar het schurende zit in het woord geleerd. Wij denken bij leren aan boeken en cursussen. De tekst zegt: er is een vorm van weten die alleen ontstaat door eronderdoor te gaan. Je weet pas wat trouw zijn betekent als je hebt willen weglopen en bent gebleven. Je weet pas wat vergeving is als iemand je iets heeft aangedaan dat niet weggepoetst kan worden. Christus' gehoorzaamheid is niet minder echt omdat Hij haar leerde; ze is juist daardoor compleet, getest, doorleefd. En diezelfde weg loopt voor wie Hem volgt.

De Intertekst

Filippenzen 2 zingt hetzelfde lied met andere woorden: Hij heeft Zichzelf vernederd en is gehoorzaam geworden tot de dood. En Jakobus 1, dichter bij huis voor de praktijk: laat de volharding een volmaakt werk hebben, opdat u volmaakt bent en geheel oprecht, in niets tekortschietend. Beide teksten weigeren een christendom waarin volwassenheid komt aanwaaien. Volharding is geen passieve houding, maar de plek waar karakter wordt gesmeed. Hebreeën 5 voegt eraan toe dat zelfs de Zoon deze weg niet heeft overgeslagen, en dat ontneemt ons elke vrome smoes om hem wel te willen overslaan.

Het Profiel

De ontvangers waren waarschijnlijk Joodse christenen onder druk, in de verleiding terug te keren naar de zichtbare, eerbiedwaardige tempeldienst. Voor hen was het priesterschap van Aäron geen abstract concept maar de hartslag van hun religieuze identiteit. De schrijver doet iets riskants: hij erkent de waarde van dat priesterschap volledig en zegt vervolgens dat Christus iets hogers is. Dat ze "traag zijn geworden om te horen" suggereert vermoeidheid, niet domheid. Mensen die ooit vurig begonnen en nu murw zijn van vervolging of teleurstelling. De vermaning is daarom niet kil, maar dringend: blijf niet hangen waar je staat, want stilstand in geloof is achteruitgang.

Reflectie

Waar in mijn leven van het afgelopen jaar heb ik lijden ontweken dat me juist gehoorzaamheid had kunnen leren?

Op welke punten leef ik nog op de melk van mijn jeugdgeloof, terwijl mijn situatie nu vraagt om vast voedsel?