Hooglied 8:5

De Tekst

"Wie is zij die daar opkomt uit de woestijn en leunt op haar Liefste?" Zo opent het vers, met een vraag van omstanders die kijken naar een vrouw die nadert, gesteund door haar geliefde. Daarna spreekt zij zelf: onder de appelboom heeft ze hem gewekt, daar waar zijn moeder hem ontving, daar waar zij die hem baarde in barensnood lag.

De Kern

Twee bewegingen vangt dit vers in één adem. Eerst die figuur die opkomt uit de woestijn, niet alleen, niet uitgeput van eenzaamheid, maar leunend. Het Hebreeuwse beeld suggereert volledig gewicht overdragen, niet beleefd een arm aanraken maar daadwerkelijk steunen. En dan dat tweede beeld: onder de appelboom, plek van verwekking en geboorte, plek waar het leven begon. Liefde wordt hier verbonden met oorsprong en met afhankelijkheid. Wie werkelijk liefheeft, gaat terug naar waar alles begon, en wie werkelijk bemind wordt, hoeft niet meer op eigen kracht door de woestijn. Het is een vers dat zwijgt over prestatie en spreekt over toebehoren.

De Rode Draad

De woestijn is geen toevallige plek in de Schrift. Israël kwam op uit de woestijn, geleid door de hand van zijn God. Hier komt een bruid op uit de woestijn, leunend op haar liefste. Het patroon herhaalt zich, en in het Nieuwe Testament hoor je het opnieuw: de gemeente als bruid van Christus, een volk dat niet uit eigen kracht het beloofde land binnentrekt maar wordt gedragen. Openbaring 19 sluit de cirkel met de bruiloft van het Lam. De appelboom waaronder leven werd verwekt, wijst vooruit naar een liefde die leven geeft. Voorzichtig met allegorie, maar het beeld van een bemind volk dat opklimt door de woestijn is niet vreemd aan de rest van de Schrift.

De Spiegel

Leunen is moeilijk. We leren onszelf aan om rechtop te lopen, ook door woestijnen. Vooral wanneer het werk zwaar wordt, een relatie schuurt, een diagnose valt, leren we doorbijten. Maar de bruid hier leunt zichtbaar, voor omstanders waarneembaar, op haar liefste. Dat vraagt iets dat haaks staat op de cultuur waarin je je waarde bewijst door zelfredzaamheid. Voor wie ben jij bereid zo zichtbaar afhankelijk te zijn? En als het over God gaat: durf je werkelijk je gewicht op Hem over te brengen, of houd je nog genoeg in eigen hand om bij een misstap niet te diep te vallen? De vraag is niet of je gelooft dat Hij draagt. De vraag is of je leunt.

De Intertekst

Twee echo's verdienen aandacht. De eerste: Deuteronomium 32:10, waar God Israël vindt "in een woestijngebied" en hem omringt, verzorgt, beschermt als zijn oogappel. Het is hetzelfde woestijnpatroon, dezelfde tedere zorg. De tweede: Romeinen 8:35-39, waar Paulus vraagt wie ons zal scheiden van de liefde van Christus. Zijn antwoord, dat niets in heel de schepping dat kan, is in zekere zin de theologische versie van het beeld in Hooglied 8. Wie leunt op de Liefste, komt erdoorheen. Niet omdat de woestijn minder droog werd, maar omdat de arm waarop ze leunt niet bezwijkt. Hooglied schildert wat Paulus betoogt.

Context

Hooglied is liefdespoëzie, ongegeneerd lichamelijk en sensueel, gesitueerd in een wereld waarin huwelijken vrijwel altijd geregeld werden en romantische liefde tussen man en vrouw eerder uitzondering dan norm was. Dat dit boek in de canon staat is op zichzelf al opmerkelijk. Het slothoofdstuk waarin dit vers staat, klimt naar een hoogtepunt: de beroemde woorden over de liefde sterk als de dood volgen direct hierop. De setting is pastoraal, met velden, wijngaarden, bomen. De appelboom, waarschijnlijk eerder een abrikoos of kweepeer in onze termen, gold als beeld van vruchtbaarheid en verlangen. Onder zo'n boom zitten was zoeken naar schaduw, zoetheid en intimiteit tegelijk.

Het Profiel

De eerste hoorders, in het oude Israël, leefden in een wereld waarin de vrouw meestal naar het huis van de man trok, niet andersom. Hier komt zij op, leunend, zichtbaar geliefd, en herinnert hem aan zijn oorsprong onder de appelboom. Het is een omkering van verwachte rolverhoudingen die hen vermoedelijk meer opviel dan ons. Tegelijk lazen zij dit boek binnen het kader van het verbond. De profeten, met name Hosea, spraken al over God en Israël in termen van bruidegom en bruid. Voor hen was deze liefdespoëzie nooit alleen over twee mensen, maar resoneerde altijd met de grotere liefdesgeschiedenis tussen de Heer en zijn volk, met al haar tederheid en haar pijn.

Reflectie

Waar in jouw leven loop je nog rechtop door een woestijn die je eigenlijk leunend zou moeten doorgaan?

Onder welke "appelboom" ligt jouw oorsprong, de plek waar je werd gekend, en wanneer ben je daar voor het laatst teruggekeerd?