Hooglied 8

De Tekst

Hooglied 8 opent met een verzuchting: was je maar mijn broer, dan mocht ik je in het openbaar kussen zonder dat iemand mij veracht. Daarna volgen bekende regels: leg mij als een zegel op uw hart, want de liefde is sterk als de dood. Het hoofdstuk sluit af met een raadselachtige scène over een kleine zuster, een wijngaard, en een laatste roep: haast je, mijn Liefste.

De Kern

"Sterk als de dood is de liefde, onverbiddelijk als het graf is de hartstocht. Haar vonken zijn vurige vonken, vlammen van de HEERE." Dit is het theologische hart, niet alleen van dit hoofdstuk maar van het hele boek. De liefde wordt hier niet romantisch bezongen maar bijna gevreesd. Ze wordt op één lijn gezet met de dood, de enige andere kracht die niemand tegenhoudt. En dan die kleine, bijna terloopse vermelding: vlammen van de HEERE. Voor het eerst en enige keer in Hooglied duikt Gods naam op, en meteen als bron van dit vuur. Menselijke liefde blijkt geen zelfstandig fenomeen te zijn. Ze brandt met vonken die ergens vandaan komen. Iets in ons diepste verlangen naar de ander wijst voorbij de ander.

De Rode Draad

De kerk heeft dit lied eeuwenlang gelezen als beeld van Christus en zijn bruid, en dat is niet zonder reden. Paulus noemt het huwelijk zelf een geheimenis dat ziet op Christus en de gemeente. Wanneer hier gezegd wordt dat vele wateren de liefde niet kunnen uitblussen en rivieren haar niet kunnen verdrinken, dan raakt dat aan iets dat we in het evangelie terugzien: een liefde die door de wateren van de dood heen gaat en er niet in ondergaat. De bruid die roept "haast je, mijn Liefste" klinkt niet ver van het laatste gebed in Openbaring: kom, Heere Jezus. Dwing de allegorie niet op elk detail, maar de grondtoon van hunkerend, onblusbaar verlangen is dezelfde muziek.

De Spiegel

Wat doet deze tekst met ons? Hij ontmaskert de verlegenheid waarmee wij over verlangen praten. In een cultuur die seks banaliseert en tegelijk elke werkelijke intimiteit ontwijkt, staat Hooglied 8 als een verwijt aan beide kanten. Verlangen is niet goedkoop, en het is ook niet gênant. Maar de tekst gaat dieper dan seksuele ethiek. Hij vraagt wat u werkelijk begeert. Waar zet u uw hart op als een zegel? Op uw kinderen die uw identiteit werden, op uw werk dat uw waarde bepaalt, op een relatie waarvan u meer verwacht dan zij dragen kan? De liefde is sterk als de dood, ook in haar vervormingen. Wat u aanbidt, verteert u. De vraag is niet óf u brandt, maar waaraan.

Het Profiel

De eerste hoorders leefden in een wereld waarin liefde vooral een economische en familiale transactie was. Huwelijken werden geregeld, bruidsprijzen betaald, wijngaarden bewaakt door broers die over de eer van hun zusters waakten (die laatste scène in vers 8 en 9 is geen sentiment maar sociaal realisme). In die wereld klinkt de stem van deze bruid, die zelf spreekt, zelf verlangt, zelf haar Liefste roept, ronduit revolutionair. Zij zegt: mijn wijngaard, die van mij is, heb ik zelf voor mij. Israëlische hoorders herkenden in het wijngaardbeeld ook hun eigen verhouding tot de HEER. En ze hoorden in dat ene woord, vlammen van Jah, dat dit geen profaan liefdesliedje was maar iets dat de tempel raakte.

Context

Hooglied wordt traditioneel aan Salomo toegeschreven en heeft de setting van een koninklijk hof, met verwijzingen naar Jeruzalem, de wijngaarden van En-Gedi, en de kudden van herders. Maar de wereld van het lied is breder dan het paleis. Er zijn broers die dreigen, wachters die slaan, straten waar een vrouw niet zomaar kan lopen. Eer en schaamte bepalen wat wel en niet kan. Als de bruid in vers 1 wenst dat haar Liefste als een broer was, dan is dat geen romantische fantasie maar een verzuchting over sociale beperking. Publieke tederheid was voor een vrouw riskant, tenzij het familie betrof. De hunkering naar onbevangen nabijheid heeft dus alles te maken met een wereld die die nabijheid meestal onmogelijk maakt.

De Hoofdpersoon

De bruid is de dominante stem in dit hoofdstuk, en in het hele boek. Zij spreekt vaker dan hij. Zij zoekt, roept, verlangt, bezweert de dochters van Jeruzalem. Haar profiel is niet dat van passieve ontvangst maar van actieve honger. En toch is haar honger geen bezitsdrang. Ze wil een zegel zijn op zijn hart, niet hem opsluiten in het hare. Er zit een geestelijke intelligentie in deze vrouw die de hele traditie heeft gefascineerd: zij weet dat liefde niet te koop is (vers 7), dat wie er alles voor over heeft alleen maar veracht wordt. Zij belichaamt een ziel die genoeg heeft doorleefd om te weten dat het niet met geld gaat, en toch niet ophoudt met roepen.

Reflectie

Waar brandt uw vuur op dit moment, en herkent u daarin vonken van boven, of alleen van beneden?

Wat zou het voor u betekenen om iemand of iets te zijn dat "als een zegel op het hart" van Christus ligt, en hoe verandert dat uw beeld van gebed?