Hosea 6

De Tekst

Hosea 6 opent met een uitnodiging tot terugkeer: "Kom, laten wij terugkeren naar de HEERE, want Hij heeft verscheurd, maar Hij zal ons genezen." Israël spreekt zichzelf moed in met de belofte dat God na twee dagen zal doen opstaan, op de derde dag. Maar dan kantelt het hoofdstuk. God antwoordt met een zucht: "Wat zal Ik met u doen, Efraïm?" Hun goedertierenheid is als een ochtendwolk, verdampt voor het middaguur. En dan volgt de kernregel: "Ik vind vreugde in goedertierenheid en niet in offer."

De Kern

Dit hoofdstuk laat zien hoe berouw eruitziet wanneer het geen berouw is. De belijdenis in verzen 1 tot 3 klinkt indrukwekkend, bijna liturgisch. Alles klopt: de erkenning van Gods hand, het vertrouwen op herstel, het beeld van regen die de aarde drenkt. Maar God ziet er dwars doorheen. Wat ontbreekt is chèsèd, dat Hebreeuwse woord voor trouwe liefde, verbondsloyaliteit, de hartsgesteldheid die zich niet laat afkopen met correcte formuleringen. God wil geen religieus fatsoen, Hij wil mensen die Hem werkelijk kennen. Het schokkende is dat je alle juiste woorden kunt spreken en toch een vreemde voor Hem kunt blijven.

De Rode Draad

De regel "Ik vind vreugde in goedertierenheid en niet in offer" wordt door Jezus twee keer aangehaald in Mattheüs, en beide keren in scherpe context. In Mattheüs 9 tegenover de Farizeeën die klagen dat Hij met tollenaars eet, en in Mattheüs 12 wanneer zijn discipelen op de sabbat aren plukken. Jezus gebruikt Hosea als hamer tegen religie zonder mededogen. En dan die opvallende zin uit vers 2: "Op de derde dag zal Hij ons doen opstaan." De vroege kerk heeft in deze woorden een voorafschaduwing van de opstanding gehoord, en niet zonder reden. Wat Israël collectief niet kon waarmaken, een echte terugkeer uit de dood van ontrouw, wordt in Christus werkelijkheid.

De Spiegel

Er zit iets ongemakkelijks in dit hoofdstuk voor iedereen die goed is in geloofstaal. Je weet hoe je moet bidden in de kring. Je kunt een pastoraal gesprek voeren zonder haperen. Je citeert de juiste teksten bij tegenslag. En misschien is dat precies de ochtendwolk waar God over spreekt: iets wat er indrukwekkend uitziet in de vroege uren en verdwenen is voordat de dag vraagt om echte trouw. Denk aan het moment dat een collega je onrecht aandoet, of aan hoe je omgaat met geld dat je eigenlijk zou moeten delen, of aan de manier waarop je thuis kort aangebonden bent na een dag vol vriendelijkheid buiten. Daar wordt zichtbaar of je chèsèd hebt of alleen vocabulaire.

De Hoofdpersoon

God is hier geen kille rechter maar een geraakte minnaar. "Wat zal Ik met u doen, Efraïm? Wat zal Ik met u doen, Juda?" Die dubbele vraag is geen retoriek, het is een zucht. Hij heeft geprobeerd hen te snijden door de profeten, hen te doden door de woorden van zijn mond, en toch krijgt Hij hen niet te pakken. Deze God verscheurt en geneest in dezelfde beweging; Hij is niet in tweeën te delen in een streng en een lief gezicht. En Hij weigert genoegen te nemen met minder dan wat Hij werkelijk zoekt: kennis van Hem die de vorm van liefde aanneemt. Dat is een God die zich niet laat paaien, ook niet met vroomheid.

Het Profiel

Hosea profeteert in het noordelijke rijk in de laatste decennia voor de val van Samaria in 722 voor Christus. Politiek wankel, religieus vermengd, economisch ongelijk. De hoorders waren mensen die de tempeldienst kenden, offerden op de hoogten, en tegelijk politieke verbonden sloten met Assyrië en Egypte. Vers 7 spreekt zelfs over Adam als plek van verbondsbreuk, mogelijk een concrete stad bij de Jordaan. En vers 9, over priesters die als roversbenden op de weg naar Sichem moorden, sloeg in als een aanklacht tegen de religieuze klasse. Voor de eerste hoorders was dit geen abstracte theologie maar een aanwijzing met naam en toenaam. God noemt de plekken. Hij weet waar het is misgegaan.

De Intertekst

Naast de twee verwijzingen van Jezus in Mattheüs is er nog een verbinding die de moeite waard is. Micha 6 vers 8 klinkt als een echo: "recht doen, goedertierenheid liefhebben en ootmoedig wandelen met uw God." Dezelfde chèsèd, dezelfde weigering om zich met offers tevreden te stellen. En daar tegenover staat 1 Samuël 15 vers 22, waar Samuel tegen Saul zegt: "gehoorzamen is beter dan slachtoffer." Dwars door heel de Schrift loopt deze protest tegen religie die de vorm bewaart en het hart verliest. Hosea 6 is geen incident, het is de vaste ondertoon van hoe God zich verhoudt tot zijn volk. En daarmee tot ons.

Reflectie

Waar in mijn leven lijkt mijn geloof op een ochtendwolk, indrukwekkend in de vroege uren en verdampt tegen de middag?

Wat zou het concreet betekenen om deze week goedertierenheid boven offer te stellen, in één specifieke relatie of situatie?