Jakobus 4:13

De Tekst

"Let nu eens op, u die zegt: Wij zullen vandaag of morgen naar die en die stad reizen, en daar een jaar doorbrengen en handeldrijven en winst maken." Jakobus citeert hier de zelfverzekerde taal van succesvolle ondernemers in zijn lezerskring. Mensen die hun agenda invullen, hun route uitstippelen, hun winst alvast inboeken. Geen monsters, geen oplichters, gewoon mensen die hun werk serieus nemen en vooruit denken. Juist daarom is Jakobus' aansporing zo confronterend: "Let nu eens op." Hij richt de schijnwerper op iets dat we nauwelijks meer als probleem herkennen.

De Kern

Het schurende van deze tekst zit niet in wat er gezegd wordt, maar in wat eronder ligt. Plannen maken is niet de zonde. Het probleem is de toon: de vanzelfsprekendheid waarmee morgen wordt geclaimd alsof het van ons is. Jakobus legt bloot dat onze taal verraadt wie we denken te zijn. We praten als eigenaren van de tijd, terwijl we slechts pachters zijn. De zelfverzekerde "wij zullen" is theologisch gezien een aanmatiging, een stille verklaring van onafhankelijkheid van God. En dat is precies wat Jakobus in dit hele hoofdstuk aanvalt: een vriendschap met de wereld die niet schreeuwt, maar fluistert via roosters, prognoses en doelen.

De Rode Draad

Door de hele Schrift loopt een spanning tussen menselijke planning en goddelijke regie. Jozef plant niet zijn weg naar Egypte, en toch komt hij er. David wordt koning, niet door zijn eigen strategie, maar door Gods belofte. En Jezus zelf, op de avond voor zijn dood, bidt: "niet zoals Ik wil, maar zoals U wilt." Daar zien we hoe een mens leeft die volledig op de Vader is afgestemd: zijn plannen zijn niet zijn eigen agenda, maar het ontvangen van wat hem gegeven wordt. Jakobus' broer Jezus heeft hem dit voorgeleefd. De gelovige plant niet minder, maar anders: met open handen, in het besef dat morgen geen bezit is maar een gift.

De Spiegel

Hoor je jezelf wel eens praten zoals deze handelaren? "Volgend jaar gaan we verbouwen." "In maart begin ik aan die opleiding." "Over vijf jaar willen we daar wonen." Op zich onschuldige zinnen, maar luister naar de ondertoon. Hoeveel ruimte laat je voor het feit dat je morgen ziek kunt worden, dat je kind in een crisis terecht kan komen, dat je baan kan verdampen? De zelfverzekerdheid waarmee wij onze agenda volstoppen verraadt dat we God hooguit als adviseur zien, niet als Heer van onze tijd. En als er dan iets dwars doorheen breekt, een diagnose, een ontslag, een sterfgeval, zijn we niet alleen verdrietig maar ook verbijsterd. Alsof we recht hadden op de route die we uitstippelden. Jakobus wil je niet bang maken voor de toekomst. Hij wil je nuchter maken over wie haar in handen heeft.

De Intertekst

Jezus vertelt een gelijkenis die hierop rijmt: de rijke dwaas in Lukas 12, die zijn schuren wil afbreken om grotere te bouwen, zijn ziel toespreekt met "neem rust, eet, drink", en die nacht sterft. "Dwaas, in deze nacht zal men uw ziel van u opeisen." Diezelfde toon van zelfverzekerde planning, diezelfde ontnuchtering. En in Spreuken 27:1 klinkt het al: "Beroem u niet op de dag van morgen, want u weet niet wat een dag kan baren." Jakobus staat in een lange traditie van wijsheid die de mens wil losweken van zijn illusie van controle, niet om hem te verlammen, maar om hem terug te brengen tot ontvankelijkheid.

De Vraag

Maar mag je dan helemaal niets plannen? Moet elke zin doorspekt zijn met "als de Heer het wil" om vroom te klinken? Dat zou Jakobus tot een religieus tic verlagen. De vraag is dieper: kun je leren plannen zonder bezitten? Kun je een hypotheek afsluiten, een carrière uitstippelen, kinderen krijgen, en tegelijk innerlijk loslaten dat dit allemaal gegarandeerd is? Eerlijk gezegd weet ik niet of dat ooit helemaal lukt. We zijn geneigd onze plannen te identificeren met onszelf. Misschien is het de oefening van een heel leven: telkens opnieuw je hand openen rond wat je vasthoudt, niet omdat het niet mag, maar omdat het nooit echt van jou was.

De Hoofdpersoon

De handelaar in dit vers is geen schurk. Hij is competent, vooruitziend, ambitieus. Hij is jij, op je beste werkdagen. Juist daarom snijdt Jakobus' woord zo diep. Hij ontmaskert niet de openlijke goddeloze, maar de gelovige die zijn geloof keurig in het uurtje op zondag heeft opgeborgen en de werkweek bestiert alsof God daar niets te zoeken heeft. Deze man bidt waarschijnlijk voor het eten. Hij geeft aan goede doelen. Maar zijn agenda heeft hij zelf in handen, denkt hij. En in die stille zelfverzekerdheid leeft een vorm van godloosheid die niet luidruchtig is, maar des te taaier.

Reflectie

In welke zinnen die jij deze week uitsprak hoorde je de toon van de handelaar terug?

Wat zou er in jou veranderen als je morgen werkelijk als gift zou ontvangen, en niet als bezit?