Spreuken 27:1

De Tekst

Spreuken 27:1 zegt het kort en snijdend: "Beroem u niet op de dag van morgen, want u weet niet wat de dag zal baren." Twee bewegingen in één spreuk. Eerst een verbod, dan de reden. Beroem je niet, want je weet niet. Wat als vermaning klinkt over onze plannen, blijkt bij nader inzien een uitspraak over wie de mens is en wie God is.

De Kern

Deze spreuk raakt aan het hart van wat het betekent schepsel te zijn. De mens is geen god van zijn eigen tijd. Morgen is geen bezit, geen rekening waar je alvast van kunt opnemen, geen terrein dat je hebt verkend. De dag "baart" iets, zegt de tekst letterlijk, en jij bent niet de moeder. Je bent hoogstens degene aan wie het kind wordt getoond als het er is. Wie zich beroemt op morgen, gedraagt zich als eigenaar van iets wat hij niet gemaakt heeft. Dat is niet in de eerste plaats dom, het is theologisch verkeerd. Het miskent dat tijd toebehoort aan de Schepper, en dat de mens leeft van dag tot dag, uit zijn hand.

De Rode Draad

Deze spreuk resoneert door heel de Schrift heen. Jakobus 4 pakt hem bijna letterlijk op: "u die zegt: wij zullen morgen naar die en die stad reizen… u weet niet wat er morgen gebeuren zal." Jakobus voegt Christus toe aan het beeld: uw leven is een damp. En Jezus zelf, in de gelijkenis van de rijke dwaas, tekent iemand die precies doet wat Spreuken 27:1 verbiedt: schuren bouwen voor morgen, en die nacht sterven. De rode draad is dit: God is Heer van de tijd, en de Zoon leert ons bidden om brood voor vandaag, niet om zekerheid voor overmorgen. Het evangelie ontmantelt onze illusie van controle en biedt er iets beters voor in de plaats: een Vader die de dag van morgen al kent.

De Spiegel

Waar beroem jij je stilletjes op? Meestal niet hardop. We zijn te beschaafd om te zeggen "morgen doe ik dit en dat", alsof God er niet toe doet. Maar innerlijk bouwen we torens. Die promotie die eraan komt. Dat huis dat we over drie jaar kopen. De kinderen die we opvoeden alsof hun toekomst in onze hand ligt. De pensioensom die alles moet dichttimmeren. Er is niets mis met plannen, de Spreuken zelf prijzen vooruitzien. Maar er is iets mis met de toon waarop we plannen: alsof morgen onze werknemer is. Deze spreuk zet je stil bij hoe vaak je leeft alsof God een adviseur is bij jouw project, en niet de Heer over de dag die nog niet bestaat.

Het Detail

Let op dat werkwoord: de dag zal baren. In het Hebreeuws staat er een woord dat verwant is aan bevallen, voortbrengen. De dag is zwanger van iets wat jij niet kunt zien. Dat beeld is opmerkelijk. De toekomst wordt niet neergezet als een machine die produceert, of een lot dat rolt, maar als een geboorte. Iets levends komt eruit voort. En bij een geboorte weet zelfs de moeder niet precies wat ze in haar armen krijgt. Hoeveel te minder de omstander. Dit beeld ontmaskert onze illusie zachtjes. Je staat niet in de verloskamer van de tijd. Je staat in de wachtkamer. En de enige die weet wat er binnen gebeurt, is God zelf.

Het Profiel

Spreuken werd verzameld in een cultuur waar de wijze mens vooruit dacht, plande, oogsten inschatte, allianties smeedde. Wijsheid was juist het vermogen om verder te kijken dan vandaag. Dat maakt deze spreuk pikant: hij is gericht aan mensen die het planmatig denken tot deugd hadden verheven. De hoorder was geen luie fatalist die maar wat aanmodderde, maar iemand die zich bekwaamde in vooruitzien. Juist tegen hem klinkt: pas op. Wijsheid slaat om in dwaasheid zodra ze zichzelf gaat overschatten. De vreze des HEEREN, het beginsel van alle wijsheid volgens Spreuken 1, betekent onder meer dit: weten waar jouw controle ophoudt en die van God begint. De Israëliet die deze spreuk hoorde, hoorde geen aanval op plannen, maar op de arrogantie eronder.

De Hoofdpersoon

Achter deze spreuk staat God als Heer van de dagen. Hij wordt niet genoemd, en dat is veelzeggend. Zijn afwezigheid in de tekst legt precies bloot wat de spreuk aanklaagt: dat wij Hem overslaan als we over morgen praten. Maar wie de wijsheidsliteratuur kent, weet dat Hij achter elke spreuk staat als de stille eigenaar van de werkelijkheid. Hij is degene die de dag laat baren. Hij is niet grillig, niet wreed, niet onberekenbaar in kwade zin, maar Hij is soeverein op een manier die onze planningen relativeert. En tegelijk, en dit is de troost, is Hij de God die zijn Zoon gaf om morgen niet tot een vijand te maken, maar tot een geschenk uit zijn hand.

Reflectie

Waar in mijn leven plan ik alsof God een gast is in mijn agenda, in plaats van de Heer ervan?

Wat zou het praktisch veranderen als ik de dag van morgen zou ontvangen in plaats van claimen?