Jeremia 15:16

De Tekst

Jeremia zegt tegen God dat Zijn woorden gevonden werden, en dat hij ze opat. Ze werden hem tot vreugde, tot blijdschap van zijn hart. Want, zo voegt hij eraan toe, Uw Naam is over mij uitgeroepen, HEERE, God van de legermachten.

De Kern

Wat hier gebeurt, is geen vrome poëzie maar een existentiële belijdenis midden in een crisis. Jeremia eet Gods woorden, hij neemt ze in zich op zoals voedsel dat tot bloed en spieren wordt. Het woord blijft niet buiten hem hangen als informatie of leerstof, het wordt deel van wie hij is. En precies dat veroorzaakt vreugde. Niet omdat de inhoud aangenaam is, want Jeremia moet oordeel aanzeggen, maar omdat het wóórd van God is. De vreugde zit niet in de boodschap, maar in de Zender. Hier wordt zichtbaar wat openbaring ten diepste doet: een mens wordt eigendom van wie tot hem spreekt.

De Rode Draad

Dit beeld van het eten van Gods woord komt terug. Ezechiël krijgt een boekrol te eten die zoet smaakt als honing, maar bittere woorden bevat. Johannes herhaalt het in Openbaring 10. En Jezus zegt in Johannes 6 dat wie Zijn vlees eet en Zijn bloed drinkt, eeuwig leven heeft. Het patroon is duidelijk: God geeft zichzelf in een vorm die geconsumeerd, geïnternaliseerd moet worden. Jeremia eet woorden, wij ontvangen het Woord dat vlees werd. Dezelfde beweging: van buiten naar binnen, van toehoorder naar deelhebber. Wat Jeremia hier proeft als voorsmaak, krijgt zijn volle gestalte in Christus die zegt: dit is mijn lichaam, neem, eet.

De Spiegel

Bijbellezen wordt al snel een gewoonte die naast je leven loopt, niet erin. Je leest, sluit het boek, gaat aan het werk. Jeremia eet. Dat is iets anders dan begrijpen of bestuderen. Vraag jezelf eens af: wanneer was de laatste keer dat een bijbeltekst je werkelijk veranderde in hoe je je collega aankeek, hoe je over geld besliste, hoe je 's nachts wakker lag? Of consumeer je woorden zoals je nieuws consumeert, vluchtig, ter informatie, zonder dat het je vorm geeft? En dan dat tweede: Jeremia vindt vreugde in een boodschap die hem sociaal isoleert. Zijn vreugde hangt niet af van wat het woord met zijn leven dóét, maar van wie er spreekt. Dat is een andere vreugde dan de onze meestal is.

Context

Jeremia profeteert in de laatste decennia voor de val van Jeruzalem, rond 600 voor Christus. Hij staat bijna alleen, tegenover koningen, priesters en collega-profeten die soepele woorden brengen. Hij wordt uitgelachen, geslagen, gevangengezet, in een put gegooid. Het hoofdstuk waarin dit vers staat, is een van zijn klaagliederen, vlak ervoor zegt hij dat hij vervloekt is dat hij ooit geboren is, en vlak erna verwijt hij God dat Hij als een onbetrouwbare beek is geworden. Tussen die twee uitbarstingen van wanhoop staat vers 16. Het is geen rustige meditatie, het is een lichtflits in een storm. De vreugde is echt, maar omringd door pijn, en juist dat maakt haar geloofwaardig.

De Intertekst

Psalm 119:103 zegt: hoe zoet zijn Uw woorden voor mijn gehemelte, zoeter dan honing voor mijn mond. Dezelfde smaakervaring, maar zonder de bittere context waarin Jeremia leeft. En Deuteronomium 8:3, dat Jezus aanhaalt tegenover de duivel: de mens leeft niet van brood alleen, maar van alles wat uit de mond van de HEERE uitgaat. Dat is geen vrome spreuk, dat is een claim over wat een mens fundamenteel in leven houdt. Jeremia bewijst het in zijn lichaam: terwijl alles om hem heen instort en hij sociaal verhongert, leeft hij van die woorden. De Naam die over hem is uitgeroepen, betekent dat hij van God is, gemerkt zoals een slaaf het merk van zijn meester droeg, of een bruid de naam van haar man.

De Vraag

Kun je vreugde voelen om Gods woord als datzelfde woord je leven verwoest heeft? Jeremia zegt ja, en even later zegt hij iets dat erop lijkt te lijken op nee. Welke van die twee is waar? Misschien beide. Misschien is dat juist het wonder, dat een mens tegelijk God kan loven om Zijn woord en God kan aanklagen om de gevolgen ervan, zonder dat het ene het andere uitwist. Het Nieuwe Testament noemt dit niet vroomheid, maar geloof. Geloof in de bijbelse zin is geen kalme zekerheid, het is de spanning waarin Jeremia leeft: gegrepen door een Naam, terwijl je vuisten gebald zijn. Wie dat te netjes oplost, heeft Jeremia nog niet gelezen.

Reflectie

Wat zou er moeten veranderen in hoe ik de Bijbel lees, wil het werkelijk voedsel worden in plaats van informatie?

Waar in mijn leven loopt het lofprijzen en het klagen tegelijk op, en durf ik dat eerlijk voor God neer te leggen?