Jeremia 2

De Tekst

God herinnert Israël aan de liefde van haar jeugd, toen ze Hem volgde door de woestijn. Maar nu klinkt de aanklacht: zijn volk heeft Hem verruild voor goden die geen goden zijn. Ze hebben de bron van levend water verlaten en zelf bakken uitgehakt, gebarsten bakken die geen water houden. Heel het hoofdstuk is één lange klacht van een God die niet boos is omdat Hij onverschillig is, maar omdat Hij liefheeft.

De Kern

Dit hoofdstuk laat zien dat afgoderij niet primair een schending van regels is, maar verraad in een huwelijk. God spreekt niet als rechter maar als bruidegom. Het schokkende is wat Hij vraagt in vers 5: "Wat voor onrecht hebben uw vaderen in Mij gevonden, dat zij zich ver van Mij hebben gehouden?" Hij verdedigt zich. De Eeuwige verdedigt zich tegenover mensen die zijn weggelopen. Hier ontmoet je een God die niet wegtrekt in zijn glorie, maar zich kwetsbaar opstelt, die vraagt waarom Hij is verlaten. Dat is geen zwakte. Dat is de diepte van zijn liefde.

De Rode Draad

Het beeld van de bron loopt door de hele Schrift heen. In Jeremia 2:13 noemt God Zichzelf "de bron van levend water". Eeuwen later zit Jezus bij een put in Samaria en zegt tegen een vrouw met vijf verbroken verbonden: wie van het water drinkt dat Ik geef, zal nooit meer dorst hebben (Johannes 4). Hij is wat Israël verloor. Hij is de bron die niet opdroogt, die niet barst. Het verbond dat Israël brak, neemt Hij op zich. De bruidegom die in Jeremia klaagt, komt zelf naar zijn ontrouwe bruid toe en betaalt voor haar terug.

De Spiegel

Lees de woorden over de gebarsten bakken nog eens en vraag jezelf af welke bakken jij hakt. Niet de grote, dramatische afgoden, want die herken je wel. Maar de subtiele: de zoveelste reorganisatie waarvan je hoopt dat hij rust brengt, het lichaam dat je perfect probeert te krijgen, de relatie waarvan je verwacht dat ze je leegte vult, het saldo dat je veilig zou moeten maken. Allemaal bakken die water lijken te houden tot je er werkelijk dorstig uit wilt drinken. En dan zit je daar, met handen vol scherven, terwijl de bron stroomt. Het pijnlijkste is niet dat we afgoden hebben. Het pijnlijkste is dat we ze verkiezen boven Hem.

Het Detail

Vers 2: "Ik denk aan u, aan de genegenheid van uw jeugd, aan de liefde van uw bruidsdagen, toen u achter Mij aan ging in de woestijn." Sta hierbij stil. God herinnert zich. De Eeuwige, die buiten de tijd staat, koestert een herinnering aan een liefde die ooit was. Hij vergeet het goede niet, ook niet wanneer het bedolven is onder jaren van ontrouw. Wat zegt dat over hoe Hij naar jou kijkt? Misschien herinnert Hij zich iets in jou wat jij allang vergeten bent. Een vroeg vertrouwen, een eerste ja, een moment in de woestijn waarin je werkelijk achter Hem aanliep. Hij vergeet dat niet.

Context

Jeremia spreekt rond 626 voor Christus, in de laatste decennia voor Jeruzalems val. Juda is omringd door grootmachten, Assyrië verzwakt, Babel komt op. Politiek zoekt het volk dekking bij wisselende bondgenoten, religieus heeft het de Baäls van de Kanaänieten omarmd, vruchtbaarheidsgoden die regen en oogst zouden garanderen. De tempel staat nog overeind, de eredienst gaat door, maar het is een dubbel leven geworden. Men dient JHWH op sabbat en Baäl op het veld. Jeremia is jong, geroepen tegen zijn zin, en moet een volk dat zich veilig waant onder dak van de tempel vertellen dat het huwelijk al lang gebroken is.

Het Profiel

De eerste hoorders waren mensen met religieuze routine. Ze offerden, ze kenden de verhalen van de uittocht, ze waren trots op de tempel. Wat zij in deze tekst hoorden, en wij soms missen, was de schaamte van het bruidsbeeld. In een eercultuur was een ontrouwe vrouw het ultieme schandaal. God ontkleedt zijn volk publiekelijk, niet uit wreedheid maar omdat alleen confrontatie nog kan redden. Zij hoorden ook de zinspeling op de woestijntijd, die zij kenden als hun stichtingsverhaal. God zegt: toen had je niets, en juist toen volgde je Mij. Nu heb je alles, en ben je Mij kwijt. Welvaart, hoorden zij, kan gevaarlijker zijn dan ballingschap.

Reflectie

Welke bron heb ik recent verlaten, en welke bak ben ik aan het uithakken in de hoop dat hij water houdt?

Wat herinnert God zich aan mij, dat ik zelf misschien ben vergeten?