Jesaja 51

De Tekst

Jesaja 51 is een drievoudige oproep aan een ontmoedigd volk in ballingschap. Drie keer klinkt "Luister naar Mij" of "Ontwaak", gericht aan wie gerechtigheid zoeken, aan Sion, en aan Jeruzalem die de beker van Gods toorn heeft leeggedronken. God herinnert aan Abraham en Sara, belooft troost voor de puinhopen, en neemt de beker van bedwelming uit de hand van zijn volk om die aan hun verdrukkers te geven.

De Kern

Wat deze tekst doet, is geheugen wekken. Drie keer roept God op om terug te kijken: naar de rots waaruit je gehouwen bent, naar Abraham die alleen geroepen werd, naar de armen van de HEERE die vanouds verlossen. Het is alsof God zegt: jullie hopeloosheid komt voort uit een te kort geheugen. Wie alleen het puin van vandaag ziet, gelooft niet meer dat de God die Abraham uit niets riep, ook nu nog kan scheppen. Geloof is hier geen sprong in het duister, maar het je laten herinneren aan wat God eerder deed. De troost van Sion begint bij het opnieuw verstaan wie God is, niet bij het verbeteren van de omstandigheden.

De Rode Draad

Vers 5 spreekt over Gods gerechtigheid die nabij is, zijn heil dat uittrekt, zijn arm die volken zal oordelen. De kustlanden wachten op zijn arm. Johannes pakt dit op wanneer hij vraagt: "Aan wie is de arm van de HEERE geopenbaard?" (Johannes 12:38), en past het toe op Christus. De arm van God, dat krachtige verlossende handelen waar Jesaja over zingt, krijgt vlees in Jezus. En de beker uit vers 17, de beker van Gods grimmigheid die Jeruzalem leegdronk tot de droesem toe, komt terug in Getsemane. Daar bidt Christus of die beker langs Hem mag gaan, en drinkt hem alsnog. Hij neemt over wat Jeruzalem niet meer hoefde te drinken.

De Spiegel

Lees vers 12 langzaam: "Wie bent u dat u bevreesd bent voor een sterveling, die sterven moet, voor een mensenkind, gras." Voel je hoe dat aankomt? God wijst hier op je angst, en noemt haar bij naam. Misschien is het je leidinggevende die je carrière in handen heeft. Misschien de arts die volgende week de uitslag belt. Misschien een familielid van wie de minachting je nog steeds klein maakt. Jesaja zegt niet dat die mensen onschadelijk zijn. Hij zegt dat ze gras zijn. Je hebt jaren van je leven besteed aan het vrezen van iemand die binnen een eeuw vergeten is. En ondertussen vergat je de Maker. Dat is geen schaamte om je vandaag onder te verbergen, dat is een uitnodiging om je angst kleiner te leren zien dan ze zich voordoet.

De Vraag

En toch: vers 17 tot 20 is hard. De kinderen liggen versuft op de hoeken van de straten, getroffen door de grimmigheid van God zelf. Hoe rijm je dat met de Trooster die in vers 12 spreekt? De tekst zelf glijdt er niet omheen. God ontkent niet dat Hij die beker heeft toegediend. Hij neemt hem nu pas weg. Dat betekent dat de troost van Jesaja 51 geen vergeten van het lijden is, en geen ontkenning dat God soms zwijgt terwijl het zwaar wordt. De troost komt aan de andere kant van de beker, niet ervoor. Wie dat niet aandurft te zien, krijgt een suikerzoete versie van deze hoofdstuk die in werkelijk verdriet niet standhoudt.

De Hoofdpersoon

God spreekt hier als iemand die zijn volk lang heeft zien lijden en nu zelf in beweging komt. Er zit iets bijna ongedurig in zijn taal: "Ontwaak, ontwaak, bekleed u met kracht, arm van de HEERE." Het is een God die zichzelf wakker roept, of zo lijkt het. Tegelijk is Hij de schepper die hemel en aarde uitspande (vers 13), niet kleiner geworden door de eeuwen. Wat opvalt is zijn tederheid in vers 16: "Ik leg Mijn woorden in uw mond en bedek u onder de schaduw van Mijn hand." Dit is geen verre majesteit. Dit is de God die zijn volk fysiek beschermt met zijn eigen hand, en tegelijk de kosmos draagt. Beide tegelijk.

Context

Jesaja 40 tot 55 spreekt tot ballingen in Babel, ergens in de zesde eeuw voor Christus. Jeruzalem ligt in puin, de tempel is verwoest, het volk leeft als minderheid in een vreemd rijk met vreemde goden. De vraag die overal onder ligt: heeft de HEERE ons opgegeven, of zijn de Babylonische goden gewoon sterker gebleken? Hoofdstuk 51 antwoordt: nee, de HEERE heeft de beker zelf gevuld als tucht, en Hij neemt hem nu zelf weer weg. De ballingen waren een gedemoraliseerde groep zonder land, zonder tempel, zonder duidelijke toekomst. Tegen hen klinkt drie keer: luister, ontwaak, sta op.

Reflectie

Voor wie ben jij vandaag bang, en hoe ziet die persoon eruit als je hem of haar als gras leert zien?

Welk stuk van Gods eerdere trouw in jouw leven ben je vergeten, dat je vandaag opnieuw zou moeten herinneren?