Jesaja 63

De Tekst

Jesaja 63 opent met een huiveringwekkend beeld: iemand komt aanlopen uit Edom, kleren rood van het bloed, alsof hij druiven heeft getreden in een wijnpers. Het blijkt de HEERE zelf te zijn, terugkerend van een oordeel waarin Hij alleen stond. Vanaf vers 7 kantelt de toon: de profeet roept Gods vroegere goedheid in herinnering, belijdt de opstand van het volk, en eindigt met een hartverscheurend gebed waarin Israël vraagt waarom God zo ver weg lijkt en of Hij hen ooit weer als Vader zal aanzien.

De Kern

Dit hoofdstuk dwingt je twee dingen tegelijk vast te houden die we liever uit elkaar trekken: God oordeelt, en God ontfermt zich. De wijnpersganger uit Edom is geen karikatuur van een wrede godheid, maar de keerzijde van een liefde die het kwaad serieus neemt. Wie het oordeel wegpoetst, houdt uiteindelijk ook geen echte troost over. Tegelijk zegt vers 9 iets adembenemends: "in al hun benauwdheid was Hij benauwd". God lijdt mee. Dit hoofdstuk weigert ons een veilige God die ofwel alleen streng is, ofwel alleen lief. Hij is beide, en juist daarom betrouwbaar.

De Rode Draad

De wijnpers keert terug in Openbaring 19, waar Christus rijdt op het witte paard, gekleed in een gewaad gedoopt in bloed. Johannes leest Jesaja 63 en ziet Jezus. Dat is theologisch verbijsterend: dezelfde Christus die zijn eigen bloed gaf, treedt ook de wijnpers van Gods toorn. Het kruis en het oordeel zijn niet twee onverenigbare gezichten van God, maar één beweging. En het "Hij was hun Verlosser" uit vers 8, met de engel van Zijn aangezicht die hen droeg, wijst vooruit naar de Zoon die niet stuurt maar zelf komt. De Vader-vraag aan het slot ("U bent toch onze Vader") wordt door Jezus beantwoord wanneer Hij ons leert bidden: Onze Vader.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. Wij leven in een cultuur die God het liefst reduceert tot een welwillende coach, en oordeel ervaart als slechte smaak. Maar als jij gepest werd op je werk, bedrogen in je huwelijk, financieel uitgekleed door iemand die ermee wegkwam, dan wil je geen God die schouderophalend zegt: laat maar. Je wilt een God die het ziet en die ingrijpt. Jesaja 63 geeft je die God, maar legt meteen een spiegel terug: ben jij bereid om diezelfde maatstaf op jezelf te laten vallen? Hoe ga jij om met de Edomieten in jouw leven, de mensen die je hebben beschadigd? Niet door zelf de wijnpers te bedienen. Dat werk is van God alleen, zegt de tekst nadrukkelijk: "Ik heb alleen de pers getreden, niemand van de volken was met Mij." Dat ontslaat jou van de plicht tot wraak, en verplicht je tot iets veel moeilijkers: het loslaten, en het overlaten.

Het Detail

Vers 9, in de HSV: "In al hun benauwdheid was Hij benauwd". Dit kleine zinnetje verandert alles. Het Hebreeuws gebruikt hier hetzelfde woord voor de nood van het volk en de nood van God. Hij staat niet boven hun pijn, Hij zit erin. Dat heeft een ethische consequentie die we vaak overslaan: als God meelijdt met de verdrukte, dan kan ik niet onverschillig zijn voor wie naast mij lijdt. Het collegavoor wie alles tegelijk fout gaat, de buurvrouw die haar man verloor, de vluchteling die je liever niet ziet, ze raken aan iets in God zelf. Wegkijken is dan niet alleen onaardig, het is godslasterlijk in de letterlijke zin: het ontkent wie God is.

Context

Jesaja 56 tot 66 spreekt waarschijnlijk tot een teruggekeerde gemeenschap, terug uit ballingschap maar diep teleurgesteld. De tempel staat er niet zoals beloofd leek, de glorie is uitgebleven, en Edom, het broedervolk dat hen tijdens de val van Jeruzalem in de rug stak, leeft ongestraft verder. In die context klinkt hoofdstuk 63 als een schreeuw om gerechtigheid van mensen die zich vergeten voelen. Het gebed vanaf vers 15 ("Kijk neer vanuit de hemel en zie") is geen vroom poëzie, het is de taal van mensen die niets meer hebben dan herinnering aan vroeger en hoop op een vader die ze nauwelijks nog durven aanspreken.

De Hoofdpersoon

God is hier geen abstractie maar een gestalte: bebloed, vermoeid, terugkerend van een veldslag die Hij alleen heeft uitgevochten. En tegelijk een Vader die zich liet bedroeven, wiens Heilige Geest ze hebben gegriefd (vers 10). Dit is een God met emoties, niet in de sentimentele zin, maar in de zin dat onze keuzes Hem werkelijk raken. Hij is degene die droeg "al de dagen van weleer". Wie zo'n God dient, kan niet wegkomen met een religie van afspraken en formules. Je hebt te maken met Iemand die zich aan je hecht, en die door je hechting wordt geraakt.

Reflectie

Waar in jouw leven probeer jij zelf de wijnpers te bedienen, terwijl God zegt dat dit werk van Hem alleen is?

Wie zijn de mensen in wier benauwdheid God benauwd is, en hoe ver mag jij van hen vandaan blijven staan?