Job 42

De Tekst

Job buigt voor God en neemt terug wat hij gezegd heeft. Niet omdat hij verslagen is, maar omdat hij God nu gezien heeft, niet langer alleen van horen zeggen. Daarna keert God zich tegen de drie vrienden: zij hebben niet juist over Hem gesproken, zoals Job dat wel deed. Job moet voor hen bidden. Vervolgens herstelt God Jobs leven, geeft hem dubbel terug wat hij verloor, schenkt hem opnieuw kinderen, en laat hem sterven, oud en verzadigd van dagen.

De Kern

Het opvallende van dit slothoofdstuk is dat Job geen antwoord krijgt op zijn waarom-vraag. Het hele boek lang heeft hij God ter verantwoording geroepen, en het enige dat hij ontvangt is een ontmoeting. Geen verklaring, geen blik achter de schermen, geen onthulling van de hemelse weddenschap uit hoofdstuk 1 en 2. En toch is dat genoeg. "Nu heeft mijn oog U gezien" (vers 5). Hier raakt het boek aan iets dat door de hele Schrift loopt: de mens wordt niet gered door begrip, maar door ontmoeting. Niet inzicht in het kwaad heelt Job, maar de aanwezigheid van de Heilige. Theologie als zien, niet als verklaring.

De Rode Draad

Job bidt voor zijn vrienden, en pas dan wordt zijn eigen lot gekeerd (vers 10). Dat detail is geen toeval. De rechtvaardige die heeft geleden, treedt in voor degenen die hem onrecht aandeden, en door zijn voorbede worden zij gespaard van Gods toorn. Wie hier niet de schaduw van Christus ziet, leest oppervlakkig. Jezus, de rechtvaardige Lijder bij uitstek, bidt aan het kruis voor wie Hem kruisigden, en door zijn voorbede worden zij gered. Job is geen volledig type van Christus, daarvoor blijft hij te veel zelf onderdeel van het probleem. Maar het patroon is er: lijden, gerechtvaardigd worden, intreden voor anderen, herstel ontvangen. Het Oude Testament wijst vooruit, zelfs in een verhaal dat zo ver van Israël lijkt te staan.

De Spiegel

De vrienden zeiden vrome dingen, en dat is precies wat God afkeurt. Eliphaz, Bildad en Zofar verdedigden Gods rechtvaardigheid met theologisch correcte uitspraken die in Jobs situatie wreed waren. Job daarentegen schreeuwde, klaagde, beschuldigde, en juist hij sprak juist over God. Dat schuurt. Het betekent dat eerlijke worsteling Gode welgevalliger is dan keurige godsdienst die het lijden van een ander wegredeneert. Vraag jezelf af waar je in jouw kring de Eliphaz speelt: bij die collega met burn-out, die zus in scheiding, die vriend wiens geloof afbrokkelt. Vroom commentaar bij andermans wond is geen dienst aan God. Soms is zwijgen, of meeklagen, dichter bij de waarheid dan een citaat uit Spreuken.

De Hoofdpersoon

God spreekt in dit hoofdstuk minder dan Job, maar zijn stem bepaalt alles. Hij verdedigt Job tegen de vrienden, een onverwachte wending na de stortvloed uit hoofdstukken 38 tot 41 waarin Hij Job leek te overweldigen. Blijkbaar was dat overweldigen geen vernedering maar een ontmoeting die Job nodig had om vervolgens door God in bescherming genomen te worden. God noemt Job vier keer "mijn dienaar", dezelfde titel als Mozes, Abraham, David. De man die God van ontrouw verdacht, wordt door God geëerd. Hier zien we iets van Gods karakter dat we makkelijk vergeten: Hij houdt het uit met onze worsteling, en eert wie eerlijk met Hem vecht boven wie beleefd over Hem praat.

Het Profiel

De eerste hoorders van Job leefden in een wereld waarin voorspoed gold als bewijs van Gods gunst en lijden als bewijs van zijn toorn. Die rekensom zit diep in de wijsheidsliteratuur en in het gewone volksgeloof. Voor hen was de afloop schokkend: God geeft Job geen uitleg, maar wel herstel, en bestraft de mannen die de gangbare leer verdedigden. Dat moet hard zijn binnengekomen bij elke priester of leraar die te makkelijk lijden verklaarde als straf. Tegelijk hoorden ze in Jobs herstel iets vertrouwds: God die zijn dienaar uiteindelijk niet beschaamd laat staan, een belofte die door heel de Schrift heen klinkt voor wie op Hem hopen, ook als de weg lang en donker is.

Context

Job speelt zich af buiten Israël, in het land Uz, in een patriarchale wereld die doet denken aan de tijd van Abraham. Geen tempel, geen wet van Mozes, geen verbondsvolk in beeld. Dat is opvallend: het boek behandelt de meest universele vraag, waarom de rechtvaardige lijdt, in een setting die elk volk kan herkennen. Job is rijk, een stamhoofd met vee, knechten en aanzien. Zijn verlies is totaal: kinderen, bezit, gezondheid, reputatie. In die wereld betekende het verlies van kinderen ook het verlies van toekomst, van naam, van erfenis. Het herstel met tien nieuwe kinderen en dubbele kudden is dus niet alleen materieel, het is herstel van Jobs plek in de gemeenschap en in de tijd.

Reflectie

Waar in jouw leven verlang je naar een verklaring van God, terwijl Hij je misschien een ontmoeting wil geven?

Wie zijn de mensen voor wie jij, zoals Job, zou moeten bidden, juist degenen die jou pijn deden of teleurstelden?