Job 42:7

De Tekst

Nadat JHWH tegen Job heeft gesproken uit de storm, draait Hij zich om naar Elifaz de Temaniet. En de eerste woorden zijn vlijmend: "Mijn toorn is ontbrand tegen u en tegen uw twee vrienden, want u hebt niet juist over Mij gesproken, zoals Mijn dienaar Job." De drie vromen die uren lang theologisch hoogstaand betoogden, blijken Gods woede te hebben gewekt. Job, de klager, de schreeuwer, de man die God ter verantwoording riep, krijgt het predicaat "mijn dienaar".

De Kern

Hier kantelt het hele boek. Wie dacht dat Job 38 tot 41 een vernedering van Job was, hoort nu hoe God de zaak werkelijk beoordeelt. De vrienden hadden de orthodoxe leer aan hun kant: God straft de goddeloze, zegent de rechtvaardige, dus als jij lijdt, Job, zoek dan je zonde. Het klonk netjes. Het klopte met de overlevering. En het was, in Gods eigen woorden, niet juist gesproken. Job daarentegen sprak vaak ronduit godslasterlijk in onze oren, hij beschuldigde God van willekeur en wreedheid, maar hij sprak tot God en over God in eerlijkheid. Dat blijkt te wegen. God prefereert blijkbaar de ruwe klacht boven de gladde verdediging van zijn eer.

De Rode Draad

Er loopt een lijn van Job naar het kruis die makkelijk te missen is. Job wordt hier de bemiddelaar voor zijn vrienden, vers 8 maakt dat expliciet: zij moeten offers brengen en Job zal voor hen bidden, en alleen om Jobs wil zal God hen sparen. De rechtvaardige lijder wordt voorbidder voor wie hem onterecht beschuldigden. Dat patroon kent de Schrift, en het bereikt zijn diepte in Christus, die voor zijn beulen bad en wiens gerechtigheid de grond wordt waarop anderen worden vrijgesproken. Job is geen type van Christus in elk detail, maar deze beweging, van onschuldig lijden naar voorbede voor de schuldigen, is geen toeval in het canonieke geheel.

De Spiegel

Hier wordt het oncomfortabel. Want welke van de twee posities hebben wij vaker ingenomen, die van Job of die van Elifaz? Als een collega instort, een vriendin haar huwelijk ziet stuklopen, een gemeentelid kanker krijgt en bitter wordt, dan stroomt onze theologie naar boven. We zeggen niet dat het hun schuld is, dat zou te grof zijn, maar we suggereren dat God iets wil leren, dat er groei in zit, dat er een reden moet zijn. Het klinkt vroom. Het beschermt vooral onszelf, omdat een wereld waarin onschuldigen lijden zonder reden ons doodsbang maakt. Job 42:7 confronteert ons met de mogelijkheid dat onze tröstwoorden God boos maken, en dat de boze klacht van de lijder Hem nader is dan onze keurige verklaringen.

Het Profiel

De eerste hoorders van Job leefden in een wereld waarin de wijsheidstraditie stevig stond. Spreuken was hun handboek: doe goed, het gaat je goed. Wie dat hoorde in Job 42:7 schrok. Elifaz, Bildad en Zofar hadden niets gezegd wat niet in Spreuken zou kunnen staan. Hun woorden waren correct, citeerbaar, leerstellig zuiver. En juist die mannen krijgen te horen dat ze niet juist over God gesproken hebben. Voor een Israëliet die God kende als de God van het verbond, was dit een aardverschuiving: blijkbaar is God geen mechanisme dat met de juiste theologische formules bediend kan worden. Hij is een Persoon die zich laat aanspreken, ook hard, ook woedend, en die de eerlijke worsteling herkent als geloof.

Context

Het tafereel speelt zich af op de ashoop, of net daarbuiten. Job zit in zak en as, zijn lichaam is overdekt met zweren, hij heeft zeven zonen en drie dochters begraven in één dag. De drie vrienden zijn van ver gekomen, uit Teman, Suah, Naäma, namen die wijsheidstraditie en oosterse adel ademen. Zij zijn niet de eersten de besten, het zijn doorgewinterde wijzen, mannen van aanzien. Zeven dagen zaten ze zwijgend bij hem, dat was sterk. Toen begonnen ze te praten, en het werd ondraaglijk. Nu, na hoofdstukken van debat en na Gods eigen verschijning, staat de eer van deze gerespecteerde mannen op het spel. Publiekelijk worden zij terechtgewezen, en moeten zij naar Job toe om offers te brengen. De sociale vernedering is enorm.

De Intertekst

Twee teksten resoneren. Psalm 88, de donkerste klaagpsalm, eindigt zonder licht, met de woorden "mijn naaste is de duisternis". Die psalm staat in de canon omdat God dergelijke taal verdraagt en zelfs uitnodigt. En Matteüs 9:13, waar Jezus zegt: "Ik ben niet gekomen om rechtvaardigen tot bekering te roepen, maar zondaars." De vrienden van Job lijken op de rechtvaardigen die geen arts nodig hebben. Job lijkt op de tollenaar die alleen maar "wees mij genadig" weet uit te brengen. Het is dezelfde God die hier oordeelt en daar geneest.

Reflectie

Wanneer heb jij voor het laatst, eerlijk, geklaagd tot God, niet over God maar tot Hem?

In welke situatie heb je onlangs als Elifaz gesproken, met woorden die correct klonken maar de pijn van een ander niet verdroegen?