Johannes 10

De Tekst

Jezus schildert zichzelf eerst als de deur van de schaapskooi en daarna als de goede Herder die zijn leven geeft voor de schapen. Tegenover hem staan dieven, rovers en huurlingen die de schapen verwaarlozen of uitbuiten. Aan het slot loopt het hoog op tijdens het Vernieuwingsfeest: zijn hoorders willen hem stenigen omdat hij zichzelf aan de Vader gelijkstelt, en hij trekt zich terug over de Jordaan, waar velen tot geloof komen.

De Kern

Wat hier gebeurt, is meer dan een mooie metafoor. Jezus claimt twee dingen tegelijk: hij is de enige rechtmatige toegang tot het volk van God, én hij is de enige die zijn leven daadwerkelijk inzet voor dat volk. Dat tweede is theologisch explosief. Herders sterven niet voor schapen, dat is economisch onzin: je verliest je inkomstenbron. Maar Jezus draait de logica om. De schapen zijn niet zijn middel, ze zijn zijn doel. En zijn dood is geen ongeluk dat hem overkomt, maar een daad die hij zelf in handen heeft: "Ik geef Mijn leven voor de schapen" en "Niemand neemt het Mij af, maar Ik geef het uit Mijzelf." Dat is geen slachtoffertaal, dat is koninklijke taal.

De Rode Draad

Wie in Israël herder zegt, zegt Ezechiël 34. Daar ontmaskert God de leiders van Israël als herders die zichzelf weiden in plaats van de kudde, en belooft hij: Ik zal zelf mijn schapen zoeken. En daarna: ik zal één Herder over hen aanstellen, mijn knecht David. In Johannes 10 versmelten die twee beloften. God zoekt zelf zijn schapen, in de persoon van Jezus, en hij is tegelijk de davidische Herder. Daarom is de woede van de Farizeeën zo fel: ze begrijpen heel goed dat Jezus hen wegzet als de huurlingen uit Ezechiël en zichzelf op de plaats van JHWH zet. Het beeld van de ene kudde uit andere stallen wijst vooruit naar wat in Handelingen losbreekt: heidenen die binnenkomen door dezelfde deur.

De Spiegel

De stem herkennen, daar draait het op uit. Jezus zegt dat zijn schapen zijn stem kennen en een vreemde niet volgen. Dat klinkt vroom tot je beseft hoeveel stemmen er nu om je aandacht vechten. De stem van je werkgever die fluistert dat je waarde ligt in je productiviteit. De stem van de tijdgeest die zegt dat authenticiteit het hoogste goed is. De stem van je eigen angst die zegt dat je het allemaal zelf moet regelen. Hoe weet je nog welke stem van de Herder is? Niet door een mystiek gevoel, denk ik, maar door langdurige vertrouwdheid. Schapen herkennen een stem doordat ze hem dagelijks horen. Wie maanden niet leest, niet bidt, niet luistert, hoeft niet verbaasd te zijn dat alle stemmen op elkaar gaan lijken.

De Hoofdpersoon

De Herder in dit hoofdstuk is opvallend onsentimenteel. Hij huilt niet over verloren schapen, hij gaat ze halen. Hij praat niet zacht over zijn dood, hij kondigt hem aan als een strategische zet die hij zelf regisseert. Tegelijk is er een tederheid die je gemakkelijk mist: hij kent ze bij name, hij gaat voor hen uit, hij laat geen huurling beslissen over hun lot. Dit is een Herder die autoriteit en intimiteit combineert op een manier die in de antieke wereld onbestaanbaar was. Goden waren machtig en ver weg, herders waren intiem en machteloos. Jezus is beide tegelijk, en dat is precies wat zijn tegenstanders niet kunnen verdragen.

Context

Stel je de scène voor: het is winter, het Vernieuwingsfeest (Chanoeka), de herdenking van de herinwijding van de tempel na de ontheiliging door Antiochus Epifanes. Het is een feest dat draait om de vraag wie er eigenlijk recht heeft op Gods huis, wie de ware leiders zijn, wie de tempel zuivert. Jezus loopt rond in de zuilengang van Salomo, beschut tegen de regen. En precies op dit feest, vol nationale herinneringen aan valse herders en bevrijders, zegt hij: ik ben de goede Herder. De provocatie is enorm. De schaapskooien waar hij over spreekt waren simpele ommuurde ruimtes, soms gedeeld door meerdere kuddes, waar de herder zich 's nachts letterlijk in de deuropening legde. Zijn lichaam was de deur.

Het Detail

"Ik ben de deur." We lezen er snel overheen omdat we eerder bij de Herder willen zijn. Maar dit beeld is concreter dan je denkt. Een herder die zijn schapen 's nachts in een veldkooi bracht, sloot die kooi af door zelf dwars in de opening te gaan liggen. Geen wolf, geen dief, geen verdwaald schaap kwam erlangs zonder over hem heen te gaan. Dat is wat Jezus bedoelt als hij zegt dat hij de deur is. Toegang tot God loopt over zijn lichaam, letterlijk: over zijn gekruisigde lichaam. Dat is geen abstracte heilsleer. Dat is een Herder die met zijn rug op de koude grond ligt zodat de kudde kan slapen.

Reflectie

Welke stem heb je deze week vaker gehoord dan die van de Herder, en wat zegt dat over waar je aandacht ligt?

Waar in je leven probeer je nog een andere ingang te vinden dan de deur die Jezus is, een zijdeur van prestatie, controle of eigen gelijk?