Johannes 4:44

De Tekst

Johannes voegt hier, midden in het reisverhaal van Jezus van Judea via Samaria naar Galilea, een opvallende opmerking in: "Jezus Zelf immers heeft getuigd dat een profeet in zijn eigen vaderstad geen eer ontvangt." Een terzijde, bijna een voetnoot, en toch zet het de hele beweging van dit hoofdstuk in een vreemd licht.

De Kern

Dit vers zegt iets ongemakkelijks over herkenning. Juist waar Jezus bekend zou moeten zijn, waar men Hem heeft zien opgroeien, blijft Hij vreemd. Johannes legt hier een patroon bloot dat door zijn hele evangelie loopt: de Zijnen hebben Hem niet aangenomen (1:11). Het is niet alleen een geografisch probleem van Nazareth of Galilea, het is een geestelijk probleem van vertrouwdheid. Wie denkt te weten wie Jezus is, mist Hem vaak het meest. De eer die een profeet toekomt, de erkenning van wie Hij werkelijk is, komt eerder van buitenstaanders, van een Samaritaanse vrouw bij een put, dan van wie Hem al jaren kent. Dat schuurt, en het moet schuren.

De Rode Draad

De gedachte dat Gods boodschappers afgewezen worden door hun eigen volk is zo oud als de profeten zelf. Mozes werd verworpen door de Hebreeën die hij kwam bevrijden, Jeremia werd gehaat in Jeruzalem, Elia moest vluchten voor Izebel. Jezus plaatst zich bewust in deze lijn. Maar er is meer: Johannes bouwt in dit hoofdstuk een contrast op. Vlak voor dit vers heeft Jezus twee dagen bij Samaritanen doorgebracht, mensen die Hem belijden als "de Heiland van de wereld" (4:42). En nu gaat Hij naar Galilea, zijn vaderland, met deze profetische waarschuwing als onderschrift. De rode draad is pijnlijk: Christus komt tot de Zijnen, en wordt eerder herkend door wie Hem niet had moeten kennen.

De Spiegel

Ken je dat, dat je iemand niet meer kunt zien zoals hij werkelijk is omdat je hem al zo lang kent? Zo vergaat het ons met Jezus. Wie jarenlang in de kerk zit, wie teksten uit het hoofd kent, wie elke zondag knielt, loopt een eigen risico: Jezus wordt vertrouwd meubilair. Je weet wat Hij zal zeggen voordat Hij het zegt. Je hoort de preek al terwijl de lezing nog loopt. Precies dan verliest Hij zijn eer bij jou, niet omdat je Hem verwerpt, maar omdat je Hem hebt ingekaderd. De Samaritaanse vrouw had het voordeel van vreemdheid, ze moest Hem ontdekken. Wat zou gebeuren als jij vanochtend deed alsof je Hem voor het eerst ontmoet?

Het Detail

Let op dat ene woordje: "Zelf." Jezus Zelf heeft getuigd. Johannes benadrukt dat deze uitspraak uit Jezus' eigen mond komt, niet een conclusie van de evangelist achteraf. Dat is veelzeggend. Het betekent dat Jezus zich bewust was van zijn eigen afwijzing voordat die voltooid werd. Hij reisde niet naar Galilea met de illusie welkom te zijn. Hij ging naar huis met de nuchtere wetenschap dat juist thuis Hem de minste eer wachtte. Dat besef, dat Hij zijn eigen lot zo helder voorzag en toch bleef gaan, is misschien wel de stille kern van dit hele vers. Hij ging niet omdat Hij verwachtte ontvangen te worden. Hij ging omdat Hij gezonden was.

Context

Jezus komt uit Judea, waar de farizeeën onrustig werden over zijn groeiende aanhang (4:1-3). Hij trekt noordwaarts, dwars door Samaria, een gebied dat vrome Joden liever meden. Daar vindt die ongelooflijke ontmoeting bij de put van Jakob plaats, met een hele stad die tot geloof komt. En nu, met dit vers als scharnier, trekt Hij door naar Galilea. "Vaderstad" is hier breder dan Nazareth alleen; het verwijst naar de regio waar Hij opgroeide. De sociale code was helder: eer werd verdeeld volgens familie, afkomst, bekende patronen. Jezus paste in geen enkel vakje. De zoon van de timmerman die als rabbi optreedt, de dorpsgenoot die als profeet spreekt, dat was voor zijn omgeving niet thuis te brengen.

De Vraag

Waarom ging Jezus dan toch? Als Hij wist dat Hij geen eer zou ontvangen, waarom koos Hij deze route? Het vers geeft geen antwoord, en dat is misschien precies wat we moeten verdragen. Er is iets in Gods bewegingen dat niet strategisch is in onze zin. Hij gaat waar Hij niet gewenst is, Hij klopt waar niet opengedaan wordt, Hij blijft komen bij mensen die Hem allang hebben ingedeeld. Dat is geen inefficiëntie, dat is zijn karakter. En het is tegelijk een troost en een oordeel: troost omdat Hij ook naar jou blijft komen als je Hem eigenlijk al vergeten bent, oordeel omdat de vertrouwdheid waarin je leeft Hem onzichtbaar kan maken.

Reflectie

Waar in mijn leven heeft vertrouwdheid met Jezus mij blind gemaakt voor wie Hij werkelijk is?

Welke "buitenstaander" heeft mij recent meer over Christus geleerd dan mijn eigen vertrouwde kring?