Johannes 11

De Tekst

Lazarus, de vriend van Jezus, wordt ziek. Zijn zussen Maria en Martha sturen bericht naar Jezus, maar Hij blijft twee dagen waar Hij is. Pas dan trekt Hij naar Bethanië, waar Lazarus al vier dagen in het graf ligt. Eerst Martha, dan Maria komt Hem tegemoet met dezelfde klacht: "Als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn." Jezus huilt, gaat naar het graf, en roept Lazarus terug uit de dood. Vanaf dat moment besluiten de leiders Hem te doden.

De Kern

Er is iets vreemds aan deze opwekking. Jezus had Lazarus kunnen genezen vanuit de verte, zoals Hij eerder deed bij de zoon van de hoveling in Kana. In plaats daarvan wacht Hij bewust tot er geen twijfel meer mogelijk is, tot het lichaam ruikt, tot hoop volledig is uitgeput. Het verhaal gaat niet alleen over een wonder; het gaat over wat opstanding is. Niet uitstel van het einde, niet een terugkeer naar het oude leven, maar het binnenbreken van iets dat de dood zelf overstijgt. "Ik ben de Opstanding en het Leven," zegt Jezus tegen Martha. Hij zegt niet: Ik breng opstanding. Hij zegt: Ik ben het. Lazarus krijgt zijn broer terug; wij krijgen een belofte die verder reikt dan zijn graf.

De Rode Draad

Lazarus loopt het graf uit, nog gewikkeld in zijn doeken. Een paar weken later zal Jezus zelf in een graf liggen, en Zijn doeken zullen achterblijven, opgevouwen, want Hij heeft ze niet meer nodig. Lazarus moest worden losgemaakt; Jezus maakt Zichzelf los. Lazarus zal opnieuw sterven; Jezus niet. In heel het Oude Testament klinkt de hunkering naar dit moment: Ezechiël ziet een dal vol dorre beenderen die levend worden door de adem van God, Job hoopt tegen alle hoop in dat zijn Verlosser leeft. Hier, in Bethanië, krijgt die belofte vlees. Het graf is niet langer het laatste woord, want er staat Iemand bij die luider roept dan de dood.

De Spiegel

"Als U hier geweest was." Twee keer klinkt het, uit twee monden. Het is de zin die wij ook kennen. Als U erbij was geweest toen de scan terugkwam. Als U erbij was geweest toen het huwelijk stukliep, toen het kind afhaakte, toen het bericht kwam. De zussen verwijten niets, maar het schuurt: U had het anders kunnen doen. Wat doet deze tekst met dat verwijt? Hij weerlegt het niet, Hij omarmt het. Jezus huilt mee voordat Hij iets oplost. En Hij laat zien dat Zijn afwezigheid niet hetzelfde is als Zijn onverschilligheid. Soms wacht Hij omdat Hij iets groters wil openbaren dan wat wij vroegen. Dat is niet altijd te verteren. Maar het is wel waar.

Context

Bethanië ligt ongeveer drie kilometer van Jeruzalem, dicht bij het centrum van de macht. Jezus is net ontkomen aan een steniging in Jeruzalem en bevindt zich aan de overkant van de Jordaan. Teruggaan is levensgevaarlijk, en Thomas verwoordt dat nuchter: "Laten ook wij gaan om met Hem te sterven." Rouw in deze cultuur was publiek, luid, langdurig. Professionele klaagvrouwen, buren uit Jeruzalem, een huis vol verdriet. De vier dagen zijn niet toevallig: volgens rabbijnse opvatting bleef de ziel nog drie dagen rond het lichaam zweven; op de vierde dag was de dood definitief. Jezus komt precies dan. Niet te vroeg, niet te laat, maar te laat genoeg om duidelijk te maken dat dit geen reanimatie is, maar opstanding.

De Hoofdpersoon

Wat doe je met een Jezus die expres wacht? Die het lijden van Zijn vrienden inrekent in een groter doel? Johannes laat ons niet wegkomen met een eenduidig beeld. Deze Jezus is soeverein, wist wat Hij deed, plande Zijn komst zorgvuldig. En tegelijk: Hij wordt diep ontroerd, Hij is innerlijk verbolgen, Hij huilt. Het Griekse woord voor "in de geest geërgerd" suggereert iets van verontwaardiging, woede zelfs, alsof Hij snuift tegen de dood die Zijn vrienden treft. Hier zien we geen kalme regisseur die boven het verdriet zweeft. We zien iemand die de dood haat, die om Lazarus weent terwijl Hij weet dat Hij hem zal opwekken. Die paradox is geen tegenstrijdigheid. Het is het hart van wie Hij is.

De Intertekst

Twee echo's springen eruit. Eerst Ezechiël 37, het dal van dorre beenderen: "Ik zal mijn Geest in u geven en u zult tot leven komen." Wat daar visioen was, wordt hier geschiedenis, voorproef van wat met heel Israël, met heel de schepping zal gebeuren. En dan Johannes 5:28: "Allen die in de graven zijn, zullen Zijn stem horen en eruit gaan." Bij Lazarus wordt die belofte eenmalig hoorbaar; op de jongste dag wordt zij universeel. De stem die "Lazarus, kom naar buiten" riep, is dezelfde stem die ooit alle graven zal openen. Wie dat eenmaal heeft gezien, kan nooit meer naar een begrafenis kijken zoals voorheen.

Reflectie

Waar zit in jouw leven de zin "Als U hier geweest was", en durf je hem werkelijk uit te spreken voor Jezus zoals Martha en Maria deden?

Wat zou het voor jou veranderen als opstanding niet iets is dat Jezus geeft, maar iemand die Hij is?