Jona 1

De Tekst

Het woord van de HEERE komt tot Jona: ga naar Ninevé, predik tegen die stad, want hun kwaad is voor Mijn aangezicht opgeklommen. Maar Jona staat op en vlucht de andere kant op, scheept zich in naar Tarsis. God werpt een storm op zee. De heidense matrozen bidden, loten, ondervragen, en gooien hem ten slotte overboord. De zee bedaart. Een grote vis slokt hem op.

De Kern

Dit hoofdstuk gaat niet over een storm, en zelfs niet over een vis. Het gaat over een profeet die Gods barmhartigheid niet kan verdragen. Jona weet wie God is, te goed zelfs. Hij weet dat als hij gaat preken, Ninevé zich misschien bekeert, en dat God dan vergeeft. En precies daarom rent hij weg. Hier ligt iets ongemakkelijks bloot: de grootste weerstand tegen Gods genade komt soms niet van de goddelozen, maar van zijn eigen mensen. Wie meent dat hij Gods kant kent, ontdekt dat God altijd één stap verder gaat, naar mensen aan wie wij liever voorbij willen lopen.

De Rode Draad

Jezus haalt Jona zelf naar voren als beeld van zichzelf: drie dagen in de buik van de vis, drie dagen in het hart van de aarde (Matteüs 12). Maar de parallel zit ook in dit hoofdstuk. Een man slaapt in een schip terwijl een storm woedt; hij wordt gewekt; zijn dood brengt rust op de zee; heidenen vrezen God en brengen offers. De evangelielezer hoort het echoën. Toch is er een breuk: Jona slaapt uit ongehoorzaamheid, Jezus uit vertrouwen. Jona moet overboord, Jezus stapt zelf in de storm. De gelijkenis maakt het verschil scherper, niet kleiner. Jona is een schaduw, geen substituut.

De Spiegel

Waar is jouw Tarsis? Niet de zonde die je weet te benoemen, maar de richting waarin je vlucht omdat God iets vraagt wat je niet wilt geven. Misschien is het die collega met wie je niet wilt praten omdat zijn bekering jouw oordeel over hem zou ondermijnen. Misschien is het een vergeving die je weigert, omdat het oneerlijk voelt dat genade ook voor die persoon zou gelden. Jona's verhaal schuurt vooral als je vroom bent. Hij betaalt netjes de overtocht (vers 3), zijn ongehoorzaamheid is keurig georganiseerd. Vluchten van God ziet er soms uit als een geordend leven met een ticket op zak.

De Hoofdpersoon

Jona is geen domme man en geen openlijke rebel. Hij is een profeet die God kent, en juist die kennis maakt zijn vlucht zo bitter. Let op zijn stilte in dit hoofdstuk: de matrozen bidden, de kapitein smeekt, het lot wordt geworpen, en pas dan opent Jona zijn mond. Zijn belijdenis klinkt indrukwekkend ("ik vrees de HEERE, de God van de hemel, Die de zee en het droge gemaakt heeft", vers 9), maar het is theologie zonder gehoorzaamheid. Hij weet de juiste woorden en doet het verkeerde. En hij vraagt om overboord gegooid te worden, niet om terug te keren. Liever sterven dan buigen. Een profeet met een hart van steen, en God die hem niet loslaat.

Context

Jona ben Amittai is een historische profeet uit 2 Koningen 14, actief onder Jerobeam II in het noordelijk koninkrijk Israël, achtste eeuw voor Christus. Ninevé is op dat moment niet zomaar een goddeloze stad, maar de hoofdstad van Assyrië, het rijk dat Israël later zal verwoesten en deporteren. Voor een Israëlitische profeet is naar Ninevé gaan vergelijkbaar met preken in het hoofdkwartier van de vijand die je volk komt vernietigen. Tarsis ligt vermoedelijk in het verre westen, mogelijk Spanje, het uiterste einde van de bekende wereld. Jona kiest dus letterlijk de tegenovergestelde richting, zo ver mogelijk weg. De matrozen zijn waarschijnlijk Feniciërs, polytheïsten die elk hun eigen god aanroepen.

Het Detail

Drie keer in dit hoofdstuk staat dat Jona "afdaalde". Hij daalde af naar Jafo (vers 3), hij daalde af in het schip (vers 3), hij daalde af in het ruim en viel in een diepe slaap (vers 5). En straks daalt hij af in de zee, en in de vis, en in de diepten waar het zeewier zich om zijn hoofd wikkelt. Het Hebreeuws gebruikt telkens hetzelfde woord, jarad, afdalen. Vluchten van God is altijd een neerwaartse beweging, ook als het schip horizontaal vaart. Je merkt het niet meteen, je voelt het pas als het te laat lijkt: je bent dieper gezakt dan je dacht. En tegelijk is dat precies de plek waar God hem opvangt. De bodem is bij Hem niet het einde.

Reflectie

Waar in mijn leven betaal ik keurig de overtocht naar Tarsis, georganiseerd en wel, terwijl God mij naar Ninevé roept?

Welke mensen of groepen gun ik Gods barmhartigheid eigenlijk niet, en wat zegt dat over hoe ik die barmhartigheid voor mezelf begrijp?