Jona 4

De Uitleg

Hoofdstuk 4 is misschien wel het meest ongemakkelijke deel van het hele boek Jona. Niniveh, de gewelddadige hoofdstad van Assyrië, heeft zich bekeerd. Honderdduizenden mensen, van de koning tot het vee, in zak en as. God ziet het en draait Zijn oordeel terug. Een ongekende doorbraak.

En dan Jona. Je zou verwachten dat hij juicht. In plaats daarvan staat er: "Dit was volstrekt kwalijk in de ogen van Jona en hij ontstak in woede." Hij is woedend op God. En hij geeft eindelijk toe waarom hij ooit naar Tarsis vluchtte: hij wist dat dit zou gebeuren. Hij wist dat God "genadig en barmhartig" is, "geduldig en rijk aan goedertierenheid." Voor Jona is dat geen troost maar een schandaal. Hij wilde dat Niniveh zou branden. Hij vraagt om de dood: "Het is voor mij beter te sterven dan te leven."

Jona loopt de stad uit, bouwt een hutje aan de oostkant en gaat zitten kijken. Misschien dat God toch nog van gedachten verandert. Misschien valt het vuur alsnog. God laat een wonderboom opschieten die schaduw geeft, en Jona is voor het eerst in het hele boek blij. Echt blij. Niet om de bekering van een wereldstad, maar om een plant boven zijn hoofd.

De volgende ochtend stuurt God een worm. De boom verdort. Een hete oostenwind blaast, de zon brandt op Jona's hoofd, en weer wil hij dood. God stelt dan de vraag waarmee het boek eindigt, en die als een open einde in de lucht blijft hangen: "U ontziet die wonderboom, waarvoor u niet gezwoegd hebt. Zou Ik dan die grote stad Niniveh niet ontzien, waarin meer dan honderdtwintigduizend mensen zijn die het verschil tussen hun rechter- en hun linkerhand niet weten, en daarbij veel vee?"

Geen antwoord van Jona. Het boek stopt midden in een gesprek.

Wat betekent dit?

Jona 4 ontmaskert iets dat in elk religieus hart kan zitten: de overtuiging dat genade voor mij goed is, maar voor hen onverdiend. Jona is geen heiden, hij is een profeet. Hij weet hoe God is. En precies dat maakt hem zo boos. Hij vindt dat God te ruimhartig is, te zacht, te onbetrouwbaar in Zijn oordeel.

Het boek laat zien hoe verwrongen onze prioriteiten kunnen raken. Jona huilt om een plant en haalt zijn schouders op over honderdtwintigduizend mensen. Hij heeft meer mededogen met zijn eigen comfort dan met een hele stad mensenlevens. God confronteert hem daar niet hard maar geduldig mee. Hij stelt vragen. Hij leert hem zien.

En dan dat open einde. Geen morele afronding, geen netjes opgelost karakter. De vraag wordt aan de lezer doorgegeven: en jij? Vind jij het oké dat God genadig is voor mensen die je verafschuwt?

De Rode Draad

In Mattheüs 12 zegt Jezus iets opvallends: "Het teken van Jona de profeet" is het enige teken dat aan dit geslacht gegeven wordt. Zoals Jona drie dagen in de vis was, zo zal de Mensenzoon drie dagen in het hart van de aarde zijn. Maar Jezus voegt eraan toe: "Zie, meer dan Jona is hier."

Jona ging onwillig naar Niniveh en hoopte stiekem op vuur. Jezus gaat gewillig naar Jeruzalem en bidt aan het kruis: "Vader, vergeef het hun." Jona zat boos onder een boom omdat God genadig was. Jezus hing aan een boom omdat God genadig is. Waar Jona breekt op de schaal van Gods liefde voor de heidenen, daar opent Jezus die liefde wagenwijd, voor Samaritanen, Romeinen, Grieken, voor iedereen die buiten de grenzen valt die wij trekken.

De vraag aan het einde van Jona, "Zou Ik die grote stad niet ontzien?", is in zekere zin het hart van het evangelie. God ontziet. God spaart. Niet omdat de stad het waard is, maar omdat Hij is wie Hij is.

Voor Jou

Je hebt waarschijnlijk je eigen Niniveh. Een groep, een type mens, iemand bij jou op school of online, van wie je diep van binnen denkt: die verdient het niet. Die mag niet zomaar wegkomen. Dat kan een pestkop zijn, een ex, een politieke tegenstander, iemand die jou of iemand van wie je houdt heeft beschadigd. Jona 4 stelt je voor de spiegel: ben je blij als zo iemand verandert en genade ontvangt, of voel je iets dat verdacht veel op teleurstelling lijkt?

Er zit ook een tweede laag. Jona is depressief, suïcidaal bijna, en uitgeput. God veroordeelt dat niet, Hij geeft hem schaduw, stelt vragen, blijft in gesprek. Als jij je in die woede of moeheid herkent, weet dan dat God Jona niet wegduwt. Hij blijft praten met iemand die met Hem ruziet.

En misschien wel het belangrijkst: laat het open einde aan jou geadresseerd zijn. God vraagt iets en wacht op antwoord. Hoe vaak laat je Gods vragen onbeantwoord omdat ze ongemakkelijk zijn?

Praat mee

Wie is jouw Niniveh? Welke groep of persoon zou jij liever zien vallen dan veranderen, en wat zegt dat over je beeld van God?

Het boek eindigt zonder Jona's antwoord. Wat zou jouw antwoord zijn op Gods laatste vraag?

Samen Bidden

Heer, U bent genadiger dan ik soms wil. Vergeef me dat ik Uw liefde wel voor mezelf claim, maar haar inhoud voor anderen. Leer me zien zoals U ziet. En als ik moe of boos ben, blijf met me praten, zoals U met Jona praatte. Amen.