Judas 1:22

De Tekst

Judas schrijft, vlak voor hij zijn brief afsluit: "En ontferm u over sommigen, en ga daarbij met onderscheid te werk." Te midden van zware waarschuwingen tegen dwaalleraars, mensen die genade verdraaien in losbandigheid, klinkt opeens deze opdracht naar binnen toe. Niet over die anderen, maar tot de gemeente: jullie hebben mensen onder je die wankelen, en die moeten jullie met ontferming en onderscheid behandelen.

De Kern

De spanning van dit kleine vers zit in twee woorden die zelden samengaan: ontferming en onderscheid. Ontferming is warm, omhullend, geneigd alles te omarmen. Onderscheid is koel, weegt, kijkt of het hier om twijfel gaat of om verharding, om een wond of om een gif. Judas weigert te kiezen. Hij weet dat ontferming zonder onderscheid mensen dieper het moeras in helpt, en dat onderscheid zonder ontferming wankelende mensen breekt die je had kunnen dragen. Dit is geen pastorale tip; het is een theologische verklaring dat Gods mensen geroepen worden tot wat alleen God zelf volmaakt kan: liefhebben en zien tegelijk.

De Rode Draad

Dit vers ademt het hart van Christus zoals de evangeliën Hem tonen. Hij brak het geknakte riet niet, doofde de smeulende vlaspit niet (Jesaja 42, geciteerd in Matteüs 12), en toch sprak Hij scherp tegen wie zich in hun zelfgenoegzaamheid hadden ingegraven. Het patroon loopt door de hele Schrift: God die ontfermt over wie struikelt, en confronteert wie zich verhardt. Judas vraagt van de gemeente wat ze geleerd heeft door naar Christus te kijken. Geen uniforme strengheid, geen uniforme zachtheid, maar de moeite om onderscheid te maken zoals een herder onderscheid maakt tussen het schaap dat verdwaald is en de wolf in schaapskleren waar hij eerder over schreef.

De Spiegel

Hier word je aangekeken. Want jij weet precies wie de twijfelaars in jouw kring zijn. Die collega die zegt dat ze het allemaal niet meer gelooft, je broer die zijn kerkgang heeft opgegeven na een scheiding, de jongere in je kring die kritische vragen stelt waar je geen antwoord op hebt. En je voelt twee reflexen. De ene is wegduwen, want twijfel maakt je nerveus, alsof het besmettelijk is. De andere is haast om te repareren, met argumenten, boeken, citaten, zodat het ongemak weer weg is. Judas vraagt iets anders, iets langzamers. Ontferm je. Blijf zitten. Maar denk ook na: is dit iemand die wankelt en een hand nodig heeft, of is dit iemand die de genade gebruikt als dekmantel voor iets anders? Dat onderscheid kost je tijd, gebed, en de moed om soms hardop iets te benoemen wat de relatie spannender maakt. Je trots wil snelle oplossingen. Je angst wil afstand. Judas wil dat je blijft, kijkt, en werkelijk liefhebt.

Context

Judas schrijft een brandbrief. Er zijn mensen de gemeente binnengeslopen, schrijft hij, die de genade misbruiken als vrijbrief voor losbandigheid en die het gezag van Christus ondergraven. Zijn taal is hard: bomen zonder vrucht, wolken zonder regen, dwaalsterren. Maar vlak voordat hij eindigt met de bekende lofprijzing ("Hem nu Die bij machte is u voor struikelen te bewaren"), keert hij zich naar binnen. Niet iedereen in de gemeente die wankelt, is een dwaalleraar. Sommigen zijn meegezogen, verward, onzeker. In een tijd waarin de gemeenschap zich moest verdedigen tegen interne dreiging, was de verleiding groot om iedereen die afweek over één kam te scheren. Judas weigert die kortste weg.

De Intertekst

Galaten 6:1 echoot hier mee: "Broeders, ook als iemand onverhoeds tot enige overtreding komt, moet u die geestelijk bent, zo iemand weer terechtbrengen, in een geest van zachtmoedigheid." Paulus en Judas weten allebei dat de gemeente een plek is waar mensen vallen, en dat de manier waarop je iemand opraapt, evangelisch moet zijn. Even verderop in Judas zelf, in vers 23, gaat het verder met scherpere taal: anderen moet je rukken uit het vuur, en weer anderen vrezend barmhartig zijn. Drie groepen, drie benaderingen. Het onderscheid waar vers 22 om vraagt, wordt in vers 23 ingevuld met urgentie en voorzichtigheid tegelijk.

Het Profiel

De eerste lezers waren een gemeente onder druk. Geen abstracte theologische discussie, maar mensen die zaten naast broeders en zusters die ineens vreemde dingen zeiden, vreemde dingen deden, of hun geloof leken op te geven. Ze hoorden Judas zeggen: jullie hoeven niet te kiezen tussen verraad aan de waarheid en hardheid tegenover mensen. Er is een derde weg, en die kost moeite. Voor hen, in een kleine gemeenschap waar iedereen elkaar kende, was dit geen pastorale theorie maar dagelijkse praktijk. De wankelende was hun buurvrouw, hun zwager, het kind dat ze hadden zien opgroeien. Ontferming met onderscheid was de enige manier om gemeente te blijven zonder of in starheid of in slapheid te vervallen.

Reflectie

Wie in jouw leven wankelt op dit moment, en welke reflex heb je tegenover die persoon, wegduwen of snel repareren?

Waar moet jij vandaag het langzamere werk doen van ontfermen én onderscheiden, in plaats van te kiezen voor de gemakkelijkste van die twee?