Lukas 1:28

De Tekst

De engel Gabriël komt bij Maria binnen en groet haar met woorden die geen alledaagse begroeting zijn: "Wees gegroet, begenadigde. De Heere is met u. U bent gezegend onder de vrouwen." Een boodschap zonder aanloop, een groet die tegelijk een verkondiging is. Voordat er iets is uitgelegd, staat er al iets vast: zij is begenadigd, en God is met haar.

De Kern

Wat hier gebeurt, is bijna te ingehouden om te vatten. De hemel spreekt een jonge vrouw in een uithoek van het rijk aan met een titel die zij zichzelf nooit gegeven zou hebben. Begenadigde. Het Griekse kecharitomene is een voltooid deelwoord: iemand die begenadigd ís, in wie de genade al werk heeft gedaan voordat zij iets deed. Dit is geen beloning, geen erkenning van vroomheid, geen contract. Het is aankondiging van iets dat al waar is voor het uitgesproken wordt. En daarin schemert het hart van het evangelie door: God begint. Wij worden aangesproken op wat Hij in ons heeft gelegd, niet op wat wij van onszelf hebben gemaakt. Voordat Maria iets kan zeggen, is zij al benoemd.

De Rode Draad

"De Heere is met u." Deze woorden zijn geen vriendelijke wens; ze zijn een echo. Ze klinken bij Mozes bij de braamstruik, bij Gideon onder de eik, bij Jeremia als hij protesteert dat hij te jong is. Steeds wanneer God iemand roept voor iets onmogelijks, klinkt deze zin. En steeds volgt er verzet, angst, ongeloof. Wat hier begint, staat dus in een lange lijn van roepingen, maar overtreft ze allemaal, want deze keer wordt de Heere niet alleen mét haar zijn, Hij zal ín haar zijn. Immanuël, God met ons, krijgt hier zijn meest letterlijke vorm. De belofte aan Abraham, de belofte door de profeten, de hele wachtende geschiedenis van Israël komt samen in een kamer waarvan we het adres niet weten.

De Spiegel

Je bent gewend om te bestaan bij wat je presteert. Je functioneringsgesprek, je cijfers, je opvoeding, de reacties op wat je post, de blik van je ouders, jouw eigen strenge oordeel voor de spiegel. Je meet jezelf, meestal ongunstig. En dan komt deze tekst en zegt: er is een aanspraak die niet begint bij jouw prestatie. Je bent begenadigd voordat je iets hebt geleverd. Dat is moeilijker te ontvangen dan je denkt. Want een cadeau dat je niet verdient, ontregelt je meer dan een verwijt. Het maakt je afhankelijk, en dat willen we liever niet. Maria's grootheid begint niet in wat zij doet, maar in dat zij aangesproken wordt en het laat gebeuren. Kun je dat, aangesproken worden zonder direct iets terug te presteren?

Het Detail

"Wees gegroet." Het Griekse chaire is letterlijk "verheug je". Het is dezelfde stam als het woord voor genade, charis. In één woord klinken vreugde en genade samen. Gabriël zegt dus niet alleen "hallo", hij zegt "verblijd je, want er is genade". Dit is meer dan spraakgebruik. In de profeten, denk aan Zefanja 3, wordt Sion opgeroepen zich te verheugen omdat de Heere in haar midden komt. Wat daar tegen een volk wordt gezegd, klinkt hier tegen één vrouw. De grote verzameling wordt smal, één mens, één moederschoot. En andersom: wat aan haar wordt gezegd, is bedoeld voor allen die na haar door genade worden aangesproken. Verheug je, want er komt iets waar je niet zelf voor gezorgd hebt.

Het Profiel

Voor Lukas' eerste lezers, waarschijnlijk christenen uit de heidenen en Godvrezende Joden in de Grieks-Romeinse wereld, was dit begin van het evangelie schokkend anders dan een keizerlijke geboorteaankondiging. Geen paleis, geen senaat, geen astrologische tekenen boven Rome. Een engel bij een meisje in Nazareth, een dorp waar men lacherig over deed. Wie deze tekst voor het eerst hoorde voorlezen in een huisgemeente, hoorde dus meteen waar het evangelie zijn accent legt: bij wie in de marge staat. En zij hoorden in "de Heere is met u" iets wat in hun eigen leven meeklonk, want velen van hen waren zelf mensen zonder status, slaven, vrouwen, armen, die nu ontdekten dat God juist hen aansprak.

De Vraag

Waarom zij? Waarom deze naam, dit dorp, dit moment? De tekst geeft geen antwoord. Er staat niet dat Maria bijzonder vroom was, of geleerd, of van goede afkomst. Er staat alleen dat zij begenadigd is. En dat schuurt, want wij willen graag een reden. Wij willen weten wat haar kwalificeerde, zodat we kunnen uitrekenen wat ons kwalificeert. Maar juist die berekening ondermijnt wat genade is. Misschien moeten we het hier laten staan, ongemakkelijk. God kiest. Zijn kiezen is niet willekeurig maar ook niet uit te rekenen. Het blijft mysterie, en dat mysterie is geen leegte maar een aanwezigheid waar we niet omheen kunnen redeneren, alleen voor buigen.

Reflectie

Waar in mijn leven probeer ik genade om te bouwen tot iets wat ik verdiend heb, en wat kost mij dat?

Wat zou er veranderen als ik vandaag zou geloven dat God mij aanspreekt voordat ik iets heb gepresteerd?