Lukas 1:41

De Tekst

Elisabet hoort de groet van Maria, en op datzelfde moment springt het kind op in haar schoot. Elisabet wordt vervuld met de heilige Geest. Twee vrouwen, twee zwangerschappen, één ontmoeting waarin de ongeborene al reageert op de ongeboren Christus. Voordat er theologisch iets uitgelegd wordt, gebeurt er iets in het lichaam.

De Kern

Wat opvalt is de volgorde. Eerst de sprong van het kind, dan de vervulling met de Geest. Elisabet krijgt geen bovennatuurlijke ingeving die ze vervolgens uitspreekt; haar lichaam wijst haar de weg. Johannes, nog in het donker van de baarmoeder, herkent zijn Heer eerder dan zijn moeder Hem herkent. Dat is de kern: de tegenwoordigheid van Christus roept respons op, ook waar geen woorden zijn, geen leeftijd van verantwoordelijkheid, geen ontwikkeld bewustzijn. God werkt op plekken waar wij nog geen taal voor hebben. En die respons is vreugde, geen angst.

De Rode Draad

Johannes' sprong echoot Jakob en Ezau die worstelden in Rebekka's schoot (Genesis 25). Daar was het conflict, hier is het herkenning. Waar de oude tweeling elkaar verdrong, buigt de nieuwe voorloper zich in vreugde voor de Messias, nog voor iemand van hen ademt. Zo begint Lukas zijn evangelie: de bediening van Johannes, die later zal zeggen "Hij moet meer worden, ik minder", begint hier al. In de eerste beweging van zijn ongeboren leven doet hij precies dat. Hij wijst, hij buigt, hij springt voor een Ander. De hele heilsgeschiedenis kruipt in dit ene moment samen: de belofte krijgt handen en voeten, en de voorloper voelt het.

De Spiegel

Hier wordt het onaangenaam concreet. Als een ongeboren kind Christus herkent, wat betekent dat dan voor hoe wij naar het ongeboren leven kijken? Niet als potentieel mens, maar als mens die al reageert, al ontmoet, al vreugde kent. Dat schuurt tegen elke praktijk waarin we het ongeborene reduceren tot een keuze, een probleem, of een fase. En breder: waar in jouw leven werkt God al voordat jij het door hebt? De verleiding is groot om Gods werk te beperken tot momenten waarop we bewust bidden, denken, kiezen. Maar Elisabet leert ons dat de Geest ons vaak inhaalt via het lichaam, via een ander, via iets wat we niet zelf hebben georganiseerd. Ben je bereid om ingehaald te worden?

De Vraag

Waarom deze weg? Waarom laat God zijn Messias eerst herkennen door een foetus en een oude vrouw, en niet door de priesters in Jeruzalem of de schriftgeleerden die de Schriften uit hun hoofd kennen? De tekst geeft geen verklaring. Het is alsof God met opzet de verkeerde adressen kiest. Wie iets wil worden in Gods koninkrijk moet zich hier ongemakkelijk voelen. Niet omdat kennis er niet toe doet, maar omdat kennis zonder ontvankelijkheid je juist blind kan maken voor wat vlak voor je staat. Elisabet had geen theologisch programma. Ze had een schoot en oren die openstonden. Blijkbaar is dat waar het mee begint.

De Intertekst

David danst voor de ark van de Heer (2 Samuël 6) en wordt daarom door zijn vrouw veracht, terwijl Elisabet later Maria juist zalig prijst omdat zij "de ark" draagt. De parallel is nauwelijks toevallig. Beide keren is er ongeremde vreugde over Gods tegenwoordigheid, en beide keren komt die vreugde van onverwachte kant. Verder klinkt hier Jesaja 49 mee, waar God zegt dat Hij zijn dienaar riep "van de moederschoot af". Roeping begint eerder dan bewustzijn. Dat relativeert onze westerse fixatie op het autonome, kiezende individu. Johannes wordt niet geroepen op zijn achttiende. Hij is geroepen voordat hij weet dat hij bestaat.

Context

Een oude vrouw in de heuvels van Judea, jarenlang beschimpt om haar kinderloosheid, wat in die cultuur schande betekende, sociale marginalisatie, twijfel over Gods gunst. En een jonge vrouw uit Nazaret, ongehuwd zwanger, met een verhaal dat niemand haar zou geloven. Twee vrouwen aan de randen van de eerbare samenleving. Geen tempel, geen priester, geen officieel decor. Gewoon een huis, een groet bij binnenkomst, en dan dit. Lukas plaatst dit moment bewust vóór alle publieke bediening, vóór de kribbe zelfs. De eerste die Jezus herkent en verwelkomt in dit evangelie, is een ongeboren kind bij twee vrouwen die door de wereld waren afgeschreven. Het koninkrijk begint niet waar wij het zoeken.

Reflectie

Waar in jouw leven werkt God al voordat jij het door hebt, en wat zou het betekenen om daar ontvankelijk voor te worden in plaats van het te willen organiseren?

Als een ongeboren kind al reageert op Christus, wat vraagt dat concreet van jouw houding tegenover het meest kwetsbare leven, in de politiek, in gesprekken, in je portemonnee?