Lukas 22:20

De Tekst

Na het brood neemt Jezus de beker. Hij reikt hem aan zijn leerlingen met woorden die alles veranderen: deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed, dat voor jullie vergoten wordt. Wat begon als een Pesachmaal, een herinnering aan de bevrijding uit Egypte, kantelt hier naar iets nieuws. De maaltijd wordt een aankondiging van zijn eigen dood.

De Kern

Zie het voor je. Een bovenzaal in Jeruzalem, olielampen die trillen tegen de muren, de geur van geroosterd lam nog in de lucht. De leerlingen liggen aan tafel, half onderuit op de Romeinse manier, en ze hebben net gegeten. Er is wijn geschonken, waarschijnlijk de derde beker van het Pesachritueel, de beker van de zegening. Dit is een bekende avond. Ze weten wat ze doen, ze kennen de liturgie sinds hun kindertijd.

Maar dan pakt Jezus de beker vast, en er valt iets stil in de kamer. Hij zegt niet wat Hij hoort te zeggen. Hij zegt iets anders. "Deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed, dat voor u vergoten wordt." Nieuw verbond. Mijn bloed. Voor u vergoten. Woorden die niet in de haggada staan. Woorden waarvan je hoofd draait als je ze hoort tussen de vertrouwde tekens door.

De Rode Draad

Petrus heeft misschien de beker in zijn hand als Jezus spreekt. Johannes leunt tegen Hem aan. Ze horen "verbond" en denken onmiddellijk aan Sinaï, aan Mozes die het bloed van stieren op het volk sprenkelde en zei: "Zie het bloed van het verbond." Ze horen "nieuw verbond" en misschien flitst er iets van Jeremia door, die profetie over een verbond dat in het hart geschreven zou worden, met vergeving die geen einde kent.

Wat ze op dat moment nog niet kunnen, is het samenvoegen. Dat deze Man tegenover hen, met wie ze drie jaar hebben gelopen, gegeten en geslapen, dat Hij het bloed is. Niet iemand die het bloed brengt, maar wiens bloed het is. De priester die tegelijk het offer wordt.

De Spiegel

Hier moet je iets voelen wat de leerlingen die avond niet konden voelen, omdat het pas achteraf begrijpelijk werd. Jezus geeft. Hij geeft de beker uit handen. Hij geeft zichzelf weg voordat iemand Hem heeft afgepakt. Judas is al onderweg of nog aan tafel, de raderen van verraad draaien al, en tóch is dit geen tragedie die Hem overkomt. Dit is een gave die Hij aanreikt.

"Voor u vergoten." Dat kleine woord "voor" doet enorm werk. Niet: door u veroorzaakt, hoewel dat waar is. Niet: ondanks u, hoewel ook dat waar is. Maar: voor u. In uw plaats, tot uw voordeel, om uwentwil. Vraag jezelf af of je dat werkelijk gelooft, of dat je stiekem denkt dat je het toch nog een beetje zelf moet verdienen. De beker in zijn hand ontmaskert die gedachte. Als jij het kon, waarom dan dit?

De Intertekst

Twee lijnen lopen samen in deze beker. De eerste is Exodus 24, waar Mozes het bloed van het verbond op het volk sprenkelt na de wetgeving. Dat was het oude verbond: God verbindt zich, en het volk verbindt zich, en bloed bezegelt de afspraak. Maar dat verbond werd gebroken, keer op keer.

De tweede lijn is Jeremia 31, waar God belooft: "Ik zal een nieuw verbond sluiten. Ik zal Mijn wet in hun binnenste geven en die in hun hart schrijven. Ik zal hun ongerechtigheid vergeven en aan hun zonde niet meer denken." Als Jezus "nieuw verbond" zegt, opent Hij die belofte. Hier gebeurt het. Niet op een berg met donderslagen, maar in een bovenzaal met vrienden die het nog niet begrijpen.

Context

Jeruzalem, donderdagavond, waarschijnlijk het jaar 30 of 33. De stad barst van pelgrims voor het Pesachfeest. Romeinse soldaten patrouilleren extra vanwege de feestdrukte, altijd bang voor opstand. In de tempel is die middag het paaslam geslacht, duizenden lammeren, het bloed uitgegoten aan de voet van het altaar.

Jezus en de twaalf zitten in een geleende bovenzaal. Buiten is de Olijfberg, waar Hij binnen enkele uren gearresteerd zal worden. De hogepriesters vergaderen. Judas is beslissend geworden in zijn hart. En in dit smalle venster van tijd, tussen alles wat komt en alles wat is geweest, herschrijft Jezus de betekenis van een tweeduizend jaar oud ritueel.

De Vraag

Waarom bloed? Waarom moest het zo? Kan een God die almachtig is niet gewoon vergeven zonder dat er iemand dood hoeft?

De tekst geeft geen glad antwoord. Wat de tekst doet is Jezus laten zien met de beker in zijn hand, die niet uitlegt maar geeft. Blijkbaar is vergeving niet los verkrijgbaar van de kosten die het draagt. Blijkbaar is een verbond zonder bloed geen verbond dat standhoudt, omdat het niets zegt over hoe ernstig God ons neemt en hoe diep de breuk gaat. Wie deze vraag helemaal wil oplossen, houdt aan het eind een God over die minder werkelijk is dan de God die deze beker aanreikt.

Reflectie

Wat betekent het voor jou vandaag dat Jezus zichzelf gaf voordat iemand Hem afpakte, dat zijn dood geen ongeluk was maar een gave?

Waar in jouw leven leef je nog alsof het oude verbond geldt, alsof je jezelf verbinden moet aan God door je prestaties, terwijl Hij zich al aan jou verbonden heeft in dit bloed?