Mattheüs 13:55

De Tekst

De dorpsgenoten van Jezus vragen zich verbaasd af: "Is Dit niet de Zoon van de timmerman? Heet Zijn moeder niet Maria en Zijn broers Jakobus en Joses, en Simon en Judas?" Het is geen oprechte vraag, het is een manier om Hem terug op zijn plek te zetten. Ze kennen zijn familie, zijn beroep, zijn adres. En juist die bekendheid wordt de reden om Hem af te wijzen.

De Kern

Hier gebeurt iets ongemakkelijks: mensen struikelen niet over Jezus' fouten, maar over zijn gewoonheid. Ze hebben Hem zien opgroeien, hout zien zagen, met zaagsel in zijn haar naar huis zien lopen. Dat God zich zó zou verbergen, in een timmermanszoon uit een onbeduidend dorp, past niet in hun beeld van heiligheid. Ze willen een God die imponeert, niet een die in de buurt woont. De ergernis is dus niet cognitief maar moreel: ze weigeren te geloven dat God zich zo laag maakt, want dan zouden zij ook lager moeten buigen dan hun trots toelaat. Bekendheid wordt hier een pantser tegen openbaring.

De Rode Draad

Deze scène is geen incident, het is het patroon. Jesaja had het al voorzegd: geen gedaante of glorie waarom we Hem zouden begeren. Het kruis zal dezelfde struikelblok vormen, alleen scherper: een gekruisigde messias is voor de een dwaasheid, voor de ander een aanstoot. Nazareth is het kruis in kleiner formaat, dezelfde weigering om God te herkennen waar Hij zich vernedert. En omgekeerd: door deze verborgenheid opent God een deur voor iedereen die niet meetelt. Wie geen aanzien heeft, hoeft ook niets op te geven om binnen te komen. De timmermanszoon van Nazareth trekt een lijn dwars door alle religieuze snobisme heen.

De Spiegel

Wie is er in jouw leven te gewoon om nog serieus te nemen? De collega die je al tien jaar door en door meent te kennen, de partner wiens gewoontes je uit je hoofd kent, het gemeentelid dat altijd hetzelfde bidt. Bekendheid maakt blind. En het werkt ook binnenwaarts: misschien vind je jezelf te gewoon om door God gebruikt te worden, geen bijzonder verhaal, geen indrukwekkende gaven, gewoon iemand die werkt en de was draait en op zondag de kerk in schuifelt. De tekst van Nazareth ontmaskert twee zonden tegelijk: het minachten van het gewone in de ander, en het minachten van het gewone in jezelf. Beide veronderstellen dat God alleen door het spectaculaire werkt. Concreet: neem deze week iemand serieus wiens gewoonheid je hebt ingedeeld als onbelangrijk. Luister zoals je zou luisteren als een vreemde het zei. En wees niet cynisch over je eigen kleine trouw: dertig jaar timmerwerk in Nazareth bleek ook geen verspilde tijd.

De Hoofdpersoon

Jezus zwijgt in dit gesprek merkwaardig. Hij verdedigt zich niet, Hij bewijst zich niet, Hij haalt zijn hemelse afkomst er niet bij om zijn dorpsgenoten de mond te snoeren. Hij laat zich benoemen als de zoon van de timmerman, en dat lijkt Hem niet te deren. Hier zien we iets van zijn innerlijke vrijheid: Hij heeft geen bevestiging nodig van mensen die Hem al hebben ingedeeld. Wel staat er even verderop dat Hij zich verwondert over hun ongeloof, en dat Hij daar weinig krachten kan doen. Niet omdat Hij niet kon, maar omdat kracht zonder geloof geen bedding vindt. Er zit verdriet in dit verhaal, het verdriet van wie thuiskomt en niet herkend wordt.

Het Profiel

Mattheüs schrijft voor Joodse christenen die weten wat het is om afgewezen te worden door je eigen mensen. Wie Jezus volgde, verloor vaak familie, synagoge, sociale positie. Voor hen was Nazareth herkenbaar: als Hij het al zo meemaakte, dan is onze uitstoting geen teken dat we verkeerd zitten, maar juist dat we in zijn spoor lopen. Voor de oorspronkelijke lezers klonk in "de zoon van de timmerman" ook een hoorbare belediging mee, een handwerker stond laag op de sociale ladder, en het feit dat zijn moeder genoemd wordt zonder Jozef kan een steek onder water zijn geweest over zijn afkomst. Zij hoorden een Jezus die klein werd gemaakt, en herkenden hun eigen vernedering.

De Intertekst

Johannes vat het samen: "Hij kwam tot het Zijne, en de Zijnen hebben Hem niet aangenomen" (Joh. 1:11). Dezelfde beweging, groter uitgetekend. En Paulus spiegelt het in 1 Korinthe 1: God kiest het onaanzienlijke om het aanzienlijke te beschamen. Nazareth is geen uitzondering op Gods werkwijze, het is zijn handtekening. Wie dit patroon leert lezen, ziet God plotseling op plekken waar niemand hem verwacht.

Reflectie

Wie in je omgeving heb je door en door ingedeeld, waardoor je Gods stem in hen niet meer verwacht?

Waar in jouw eigen leven vind jij jezelf te gewoon voor God, en wat zegt Nazareth daarover?