Mattheüs 23:23

De Tekst

Jezus richt zich tot de schriftgeleerden en Farizeeën en noemt hen huichelaars. Ze geven tienden van tuinkruiden, munt en dille en komijn, tot op de takjes nauwkeurig, maar de zwaardere zaken van de wet, recht, barmhartigheid en geloof, laten ze liggen. Dít had gedaan moeten worden, zegt Hij, zonder dat na te laten. Het is geen of-of, het is een vernietigend en.

De Kern

Wat hier blootgelegd wordt is niet luiheid maar precies het omgekeerde: religieuze ijver die zichzelf gebruikt om het belangrijkste te ontwijken. De Farizeeën waren geen randfiguren in het geloof, ze waren de toegewijde voorhoede. En juist die toewijding wordt het probleem, omdat zij zich concentreert op het meetbare. Munt in een potje is te tellen. Recht doen aan een weduwe die je land bedreigt is dat niet. Barmhartigheid voor iemand die je verraden heeft is geen vinkje op een lijst. Geloof, in de zin van trouw, is een levenshouding die zich niet laat afmeten. Jezus zegt: God laat zich niet afkopen met het kleine als je het grote laat liggen.

De Rode Draad

Dit is geen nieuw geluid. De profeten hamerden er al op. Micha 6:8 vat het samen: recht doen, goedertierenheid liefhebben, nederig wandelen met God. En Hosea hoorde van God: barmhartigheid wil Ik, geen offer. Jezus staat hier in die lijn, maar Hij doet meer dan herhalen. Hij is het levende voorbeeld van wat recht, barmhartigheid en trouw betekenen. Aan het kruis komen die drie samen: rechtvaardigheid die niet gemankeerd wordt, barmhartigheid die zich uitstort over wie het niet verdient, trouw aan de Vader tot het einde. De Farizeeën zochten een systeem om God te dienen zonder zichzelf prijs te geven. Christus geeft zichzelf, en daarin wordt zichtbaar wat de wet altijd al bedoelde.

De Spiegel

Hier word je aangekeken. Want eerlijk: het is verleidelijk om je geloof te organiseren rond de dingen die je kunt aftekenen. Stille tijd gehad, gift overgemaakt, bijbelkring voorbereid, niet gevloekt vandaag. Allemaal goed. Maar ondertussen, hoe staat het met die collega over wie je al maanden iets denkt wat je niet hardop zegt? Met je zwager waarmee je sinds die erfeniskwestie kort en koel praat? Met de buurvrouw die je vermijdt omdat haar verhaal je tijd kost? Het schurende van deze tekst is dat Jezus niet zegt: stop met die kleine dingen. Hij zegt: doe ze, maar laat ze je niet beschermen tegen de grote. Religie kan een uitstekend schuilhok zijn voor wie de echte gehoorzaamheid uit de weg gaat. Misschien herken je dat. Misschien doet dat pijn. Dan is dat precies waar deze tekst voor bedoeld is.

Het Profiel

De Farizeeën waren niet de schurken die wij van hen gemaakt hebben. In hun tijd golden ze als de serieuze gelovigen, mensen die de wet wilden bewaren in een land onder Romeinse bezetting waar veel van de cultuur en de tempelpolitiek verrot was. Zij tienden tot in de kruidentuin omdat ze God wilden eren, niet omdat ze cynisch waren. Dat maakt Jezus' aanklacht zo scherp. Hij valt niet de slechte gelovigen aan maar de goede. Hij raakt wat zij het meest koesteren: hun integriteit, hun reputatie als wetsgetrouw. Voor de omstanders moet het schokkend zijn geweest. Als zelfs deze mensen het missen, wie staat er dan nog?

De Intertekst

Jakobus 1:27 zegt dat zuivere godsdienst dit is: omzien naar wezen en weduwen in hun verdrukking, en zich onbesmet bewaren van de wereld. Diezelfde combinatie: actief recht doen én innerlijke trouw. En in Lukas 11:42 staat dezelfde uitspraak van Jezus, met één verschil: daar is het derde woord niet geloof maar de liefde van God. Dat is geen tegenspraak maar verheldering. Trouw aan God is altijd liefde, en liefde is altijd trouw die zich uit in recht en ontferming. De zwaardere zaken zijn niet zwaarder omdat ze moeilijker zijn, maar omdat ze meer wegen op Gods weegschaal.

Context

Mattheüs 23 is een aaneengeregen oordeel, zeven keer wee over u. Jezus is in Jeruzalem, het is de laatste week voor zijn kruisiging, de spanning is gestegen tot brekens toe. Hij staat waarschijnlijk op het tempelplein, omringd door menigte, leerlingen en tegenstanders. Wat Hij hier zegt is geen onderwijsmoment maar een publieke confrontatie met de religieuze elite, in hun eigen hoofdstad, op hun eigen terrein. Dit zijn de woorden van iemand die weet dat Hij hierom gaat sterven, en die desondanks niet zwijgt. De tienden van munt en dille zijn detailwetten die de Farizeeën zelf hadden uitgebreid; de Thora vroeg dit niet eens expliciet. Hun ijver was extra, hun nalatigheid op het grote was structureel.

Reflectie

Waar in jouw geloofsleven gebruik je het meetbare misschien als bescherming tegen het werkelijk vragende?

Wie is op dit moment de persoon tegenover wie jij recht, barmhartigheid of trouw schuldig bent en die je liever zou overslaan?