Mattheüs 27

De Tekst

Jezus wordt geboeid voor Pilatus geleid. Judas, vertwijfeld over wat hij heeft gedaan, gooit zijn dertig zilverstukken terug en hangt zich op. Pilatus wast zijn handen in onschuld terwijl de menigte roept: "Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen." Jezus wordt gegeseld, bespot, gekruisigd tussen twee misdadigers, en sterft met een luide kreet. Een Romeinse hoofdman erkent: "Werkelijk, Dit was Gods Zoon." Jozef van Arimathea legt het lichaam in een nieuw graf, dat verzegeld en bewaakt wordt.

De Kern

Mattheüs 27 laat de hele machinerie van menselijke verantwoordelijkheid draaien rond één onschuldige. Iedereen probeert zijn handen schoon te krijgen: Judas gooit het geld terug, Pilatus wast zich, de priesters weigeren bloedgeld in de tempelkist te leggen omdat dat onrein zou zijn. Niemand wil eigenaar zijn van deze dood, en juist daarom is iedereen eigenaar. De tekst toont dat onschuld niet te organiseren is door rituelen of afstand. Tegelijk gebeurt onder al dat gemanoeuvreer iets diepers: God laat Zijn Zoon werkelijk de last dragen die mensen wegduwen. De verzoening werkt zich voltrekt precies in het moment waarop iedereen verantwoordelijkheid afschuift.

De Rode Draad

Het bloed dat over "ons en onze kinderen" komt, klinkt als een vloek, maar staat in een lange lijn van bloed dat spreekt. Abels bloed riep om gerechtigheid (Genesis 4); het bloed van het paaslam beschermde Israël tegen de doodsengel (Exodus 12). Jezus sterft tijdens Pesach, en Mattheüs wil dat je die verbinding ziet: dit is het lam dat geslacht wordt, niet als rituele herhaling maar als vervulling. Het voorhangsel scheurt van boven naar beneden, een gebaar van God zelf, niet van mensen. De toegang die eeuwenlang door priesters bemiddeld werd, ligt nu open. Wat in het Oude Testament met dieren werd gedaan, gebeurt hier definitief met de Zoon.

De Spiegel

Pilatus wast zijn handen. Wij doen dat ook, vaker dan we toegeven. Op het werk: ik heb het gemeld, dus nu is het niet meer mijn probleem. In het gezin: ik heb het gezegd, hij wilde niet luisteren, klaar. Bij geld: ik betaal mijn belasting, wat er daarna mee gebeurt is niet aan mij. Bij conflicten in de kerk: ik houd me erbuiten. De handenwastruc is een van onze geliefdste manoeuvres, omdat hij ons toestaat te blijven kijken zonder mee te doen. Mattheüs ontmaskert dat. Pilatus' handen werden niet schoon door water; van zijn naam blijft tot vandaag de echo "geleden onder Pontius Pilatus". Onverschilligheid is een vorm van meedoen. Wegkijken is een keuze.

En dan Judas. Berouw zonder Christus draait om jezelf en eindigt in wanhoop. Wie zijn fout alleen voor zichzelf wil oplossen, eindigt aan een touw, soms letterlijk, vaker in cynisme of verharding. De zilverstukken teruggooien is geen vergeving krijgen.

De Hoofdpersoon

Jezus zwijgt. Dat is het meest opvallende in dit hoofdstuk. Voor Pilatus, voor de overpriesters, onder de spot van de soldaten die Hem een rode mantel omhangen en een rietstok in zijn hand drukken, zegt Hij vrijwel niets. Pas aan het kruis breekt Hij het zwijgen met de psalmwoorden "Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?" Dit zwijgen is geen passiviteit. Het is de keuze om niet terug te slaan, niet te verdedigen, geen leger engelen te roepen waar Hij in hoofdstuk 26 nog over sprak. De koning die zich liet kronen met doornen omdat een echte kroon mensen zou hebben verpletterd. Zijn macht uit zich in het dragen van wat Hij makkelijk had kunnen afwentelen.

De Vraag

"Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen." Deze zin heeft eeuwenlang gebruikt om antisemitisme te legitimeren, en die geschiedenis kun je niet wegpoetsen door te zeggen dat het er eigenlijk anders staat. Het staat er. Tegelijk: de menigte spreekt hier niet namens "het Joodse volk" door alle eeuwen heen, ze spreken op één moment, in één plein, onder druk van hun leiders. En het bloed dat zij over zich afroepen als vloek, is in Mattheüs' theologie precies het bloed dat ook hen kan reinigen. De zin keert zich om. Wat als vloek wordt uitgesproken, blijkt aanbod van genade. Maar de pijnlijke uitleggeschiedenis blijft een waarschuwing: teksten kunnen wapens worden in verkeerde handen. Ook dat hoort bij eerlijk lezen.

Context

Jeruzalem tijdens Pesach was overvol; schattingen lopen tot honderdduizenden pelgrims. Rome tolereerde geen onrust tijdens religieuze feesten, en Pilatus, bekend uit andere bronnen als hardvochtig bestuurder, had alleen gerechtelijke macht over doodvonnissen. De Joodse leiders hadden hem nodig. Kruisiging was de Romeinse straf voor opstandelingen en slaven, ontworpen om maximaal te vernederen: naakt, langs de openbare weg, urenlang. De geseling vooraf was geen voorbereiding maar deel van de straf, met leren riemen waarin botstukjes waren gevlochten. Veroordeelden droegen zelf de dwarsbalk. Wie Mattheüs 27 leest zonder die wreedheid voor ogen, mist de schok die de eerste lezers voelden bij het horen dat hun Messias zo eindigde.

Reflectie

Waar in mijn leven was ik recent een Pilatus, iemand die zijn handen waste om verantwoordelijkheid te ontlopen die God wel bij mij neerlegde?

Wat doet het met me dat Jezus zweeg waar ik mezelf zou hebben verdedigd, en wat zegt dat over hoe ik met onrecht omga dat mij wordt aangedaan?