Prediker 8

De Tekst

Prediker opent met een vraag die als een zucht klinkt: wie is als de wijze? Wijsheid maakt het gezicht zacht, maar de wijze leeft onder een koning wiens woord wet is, en niemand kan tegen hem zeggen wat hij doet. Daarna kantelt het hoofdstuk: rechtvaardigen krijgen wat goddelozen verdienen, goddelozen wat rechtvaardigen verdienen. En toch, ondanks alles, eet, drink, wees vrolijk. Want wat God doet onder de zon, kan geen mens doorgronden, hoe wijs hij ook beweert te zijn.

De Kern

Stel je voor: een oude man, misschien aan een tafel met een beker wijn, kijkt naar buiten waar net een begrafenisstoet voorbij trekt. Het is de begrafenis van een man die hij kende als een schurk. En de mensen prijzen hem in de stad waar hij ooit zo gedaan had. Prediker schrijft het op, en zijn pen aarzelt: "ook dit is vluchtig." Hier ligt het hart van het hoofdstuk. God regeert, en God is rechtvaardig, maar de tijdlijnen van zijn rechtvaardigheid passen niet in een mensenleven. Wie wijs is, weet dat hij dit niet weet. De vreze des Heren blijft, maar het inzicht heeft een muur waar het tegenaan loopt.

De Rode Draad

Het oordeel dat uitblijft, "omdat het vonnis over de slechte daad niet snel voltrokken wordt, daarom is het hart van de mensenkinderen vol om kwaad te doen" (vers 11), is precies de spanning die Petrus eeuwen later oppakt: de Heer vertraagt zijn belofte niet, Hij is geduldig. In Christus krijgt Predikers raadsel een naam. Aan het kruis gebeurt wat hier wordt beschreven in zijn meest extreme vorm: de Rechtvaardige krijgt wat goddelozen verdienen, en de goddelozen ontvangen wat de Rechtvaardige verdient. Prediker ziet de scheve weegschaal en noemt het ijdelheid. Het evangelie noemt diezelfde scheve weegschaal genade. Niet hetzelfde, maar wel uit hetzelfde hout gesneden.

De Spiegel

Je kent de scène. Een collega die met ellebogen werkt wordt bevorderd. Iemand die jarenlang loog ontvangt eer op zijn afscheid. Je zwager, die het altijd op zijn manier deed, leeft gezonder dan jij die elke ochtend hardloopt. En jij, die je best deed eerlijk te zijn, voelt iets bitters opkomen dat je niet wilt voelen. Prediker zit naast je en knikt. Hij zegt niet dat je het verkeerd ziet. Hij zegt: ja, zo is het, en het is vluchtig. Eet je brood. Drink je wijn. Doe vandaag je werk goed, niet omdat het beloond wordt zoals jij denkt dat het hoort, maar omdat het goed is, en omdat God ziet wat mensen missen.

De Vraag

Waarom laat God het toe? Prediker geeft geen verklaring, hij geeft een waarneming. Dat is eerlijker dan veel van wat wij doen. Wij willen het oplossen: vrije wil, een groter plan, of een verwijzing naar het laatste oordeel waar alles rechtgezet wordt. Dat laatste is waar, maar het is geen pleister op de wond van vandaag. Prediker laat de wond open. Hij zegt: probeer het te doorgronden, je zult het niet vinden, ook niet als je wijs bent en beweert het te weten (vers 17). Dat is geen nederlaag van het geloof. Het is de volwassen erkenning dat aanbidden iets anders is dan begrijpen.

Het Profiel

De eerste hoorders leefden onder koningen die deden wat ze wilden. Vers 2 tot 4, het advies om het bevel van de koning in acht te nemen, was geen vrome opmerking maar overlevingsstrategie. Wie verkeerd sprak, verdween. De macht was absoluut en grillig. En tegelijk leerde Israël uit de psalmen en de profeten dat de Heer recht doet. Hoe rijm je dat? Voor hen was Prediker geen abstracte filosofie, maar de stem van iemand die durfde te zeggen wat ze 's avonds in de stilte dachten: het klopt niet, en toch is God God. Dat het in hun heilige boeken staat opgenomen, gaf hen ruimte om die vraag niet te begraven.

De Intertekst

Psalm 73 loopt dezelfde weg. Asaf ziet de goddelozen floreren en glijdt bijna uit, totdat hij Gods heiligdom binnengaat en hun einde ziet. Prediker komt niet zover, of liever, hij weigert die troost makkelijk binnen te halen. Hij blijft staan in vers 14. Job doet iets vergelijkbaars: weigert de pasklare antwoorden van zijn vrienden. En in Romeinen 11 sluit Paulus af met een vergelijkbare buiging: "o diepte van rijkdom, hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn oordelen." De Schrift heeft, blijkt, meerdere stemmen die hetzelfde ene zeggen: aanbidden begint waar begrijpen ophoudt.

Reflectie

Welke onrechtvaardigheid in jouw eigen leven of omgeving probeer je nog steeds te verklaren in plaats van bij God neer te leggen?

Wat zou het voor jou betekenen om vandaag "je brood te eten en je wijn te drinken" zonder eerst antwoord te krijgen op je grootste waarom-vraag?