Psalmen 100:4

De Tekst

"Ga Zijn poorten binnen met een lofoffer, Zijn voorhoven met een lofzang; loof Hem, prijs Zijn Naam." De pelgrim staat voor de tempel en hoort wat hij moet meebrengen: geen bloed van dieren, geen graan, maar lof. De beweging is naar binnen, steeds dichter naar God toe, en de stem wordt luider naarmate de afstand kleiner wordt.

De Kern

Poorten en voorhoven suggereren drempels, en drempels vragen om iets waarmee je binnenkomt. Wat de psalmist voorschrijft is opvallend: dankzegging en lof zijn zelf het offer. Dat is theologisch geladen. Waar Leviticus honderden verzen wijdt aan wat er op het altaar moet, zegt Psalm 100 dat de mond het altaar kan zijn. Niet als vervanging van de eredienst, maar als hart ervan. Alles wat op dat altaar brandde was uiteindelijk bedoeld om dit los te maken: een mens die God prijst omdat Hij goed is. De offers waren middel; de lofzang is doel. Wie dat omdraait, dient het middel en mist de zaak.

De Rode Draad

Deze regel echoot vooruit en achteruit door de Schrift. In Hebreeën 13:15 komt hij bijna letterlijk terug: "Laten wij dan altijd door Hem een lofoffer brengen aan God, namelijk de vrucht van lippen die Zijn Naam belijden." De schrijver van Hebreeën heeft zojuist uitgelegd dat Christus buiten de poort leed, en trekt daaruit deze conclusie: de dierlijke offers zijn voorbij, maar het lofoffer blijft. Sterker, het bloeit nu pas open. En achteruit: in Psalm 50:14 zegt God zelf, midden in een aanklacht tegen mechanische godsdienst, "Offer God dank." De lijn loopt van Psalm 50 via Psalm 100 naar Hebreeën, en het punt is telkens hetzelfde. God verlangt geen prestatie, maar erkenning. Het offer dat Hij vraagt, is dat wij zeggen wie Hij is.

De Spiegel

Er zit iets ongemakkelijks in dit vers als je eerlijk kijkt. We komen zelden binnen met een lofoffer. We komen binnen met een verlanglijst, of met een leeg gemoed dat hoopt gevuld te worden, of met vermoeidheid die aandacht vraagt. De psalm draait dat om. Voor je iets vraagt, breng je iets. En dat "iets" is geen prestatie, het is een houding: erkennen dat God goed is voordat je jouw situatie hebt uitgelegd. Dat schuurt als het thuisfront wankelt, als het werk je opvreet, als je lichaam je in de steek laat. Kan ik loven voordat ik ben verhoord? De psalmist zegt: ja, en juist dan. Niet omdat gevoelens ertoe niet doen, maar omdat lof niet begint bij mijn omstandigheden maar bij wie Hij is.

De Hoofdpersoon

God zelf staat centraal, maar indirect, via wat over Hem gezegd wordt in het volgende vers: goed, goedertieren, trouw van geslacht tot geslacht. Dat is de reden dat de poorten toegankelijk zijn. In de meeste oude religies waren tempels afschrikwekkend, drempels waar je alleen met angst overheen kwam. Hier worden ze plekken waar je binnengaat met een lied. Dat zegt iets over deze God: Hij is benaderbaar zonder oppervlakkig te zijn, heilig zonder wreed. De poorten zijn open, maar wat je meebrengt telt. Niet omdat Hij aandacht behoeft, maar omdat lof de enige gepaste reactie is op wie Hij werkelijk is. Alles anders is ondertelling.

Context

Psalm 100 draagt het opschrift "een psalm voor het lofoffer" (todah). Waarschijnlijk werd hij gezongen bij de processie van pelgrims die op de grote feesten naar Jeruzalem trokken. De poorten zijn de tempelpoorten, de voorhoven de open ruimtes daaromheen waar Israël zich verzamelde. De priesters bedienden binnen, het volk zong buiten. Dat is belangrijk: dit lofoffer is niet exclusief priesterwerk. Iedere Israëliet, boer uit Galilea of koopman uit Hebron, mocht en moest deze woorden meenemen. En de setting is publiek. Lof gebeurt niet in de binnenkamer alleen, maar in gemeenschap, met stemmen die elkaar dragen en versterken.

Het Profiel

Voor de oorspronkelijke hoorder was "binnengaan met een lofoffer" niet abstract. Hij had de reis gemaakt, de dieren of vruchten meegebracht die ook geofferd zouden worden, en zag de rook opstijgen. Dat de psalm juist in die concrete context zegt "kom binnen met dank en lof" was een correctie zonder de eredienst af te breken. Alsof gezegd werd: vergeet niet waar dit alles voor is. Voor ons, die geen tempel meer hebben, is de correctie omgekeerd nodig. Wij hebben geen offerdieren om weg te laten vallen; wij hebben lof die te vrijblijvend geworden is. De eerste hoorder werd herinnerd aan het hart onder de vorm. Wij worden herinnerd dat het hart nog steeds vorm zoekt, samen, hardop, met stemmen die de drempel over gaan.

Reflectie

Waarmee kom ik doorgaans binnen in Gods aanwezigheid, en wat zou het veranderen als ik eerst zou danken voordat ik iets zeg?

Waar in mijn leven is lof taai geworden, en wat zegt dat over wat ik op dit moment werkelijk geloof over Gods goedheid?