Psalmen 100

De Tekst

Psalm 100 roept heel de aarde op om de HEER met vreugde te dienen. Kom zijn poorten binnen met een loflied, weet dat Hij God is, dat Hij ons gemaakt heeft en dat wij van Hem zijn, de schapen van zijn weide. Zijn goedertierenheid duurt eeuwig, zijn trouw van generatie op generatie.

Context

Boven de psalm staat: "een lofpsalm". In het Hebreeuws staat er mizmor letodah, een psalm bij het dankoffer. Dit is geen kamergebed of persoonlijke overpeinzing; dit is tempelmuziek. Wie deze psalm hoorde, stond niet stil. Hij liep. Hij bewoog met een stroom mensen op naar de tempelberg in Jeruzalem, met in de handen een dier of graan of wijn, gebracht om te delen. Het dankoffer werd niet volledig verbrand; grote delen ervan werden opgegeten in de tempelvoorhoven, met familie en vrienden en de arme die je meenam omdat hij zelf niets had. Rook, geroosterd vlees, het geluid van harpen en trompetten, kinderen tussen de benen van volwassenen, priesters in het wit. Denk aan een dorpsfeest dat samenvalt met een eredienst. Dáár klonk deze psalm.

De Kern

Wat deze psalm doet is groter dan hij lijkt. Hij nodigt "heel de aarde" uit, niet alleen Israël. Een kleine tempelstaat, ingeklemd tussen wereldmachten, zingt hier alsof haar God de God van iedereen is. Dat is geen naïviteit maar geloofsclaim: de HEER die ons gemaakt heeft, heeft ook u gemaakt, u die dit hoort, waar u ook vandaan komt. En Hij is te vertrouwen, want zijn chesed, zijn verbondstrouw, duurt eeuwig. Dat is het theologisch hart: God is geen wispelturige stamgod die vandaag genadig is en morgen wreed, maar iemand wiens goedheid je van geslacht op geslacht kunt uitproberen zonder dat Hij ooit valt.

De Rode Draad

De beeldspraak van schaap en herder loopt als een draad door de Schrift. David dichtte over de HEER als herder in Psalm 23; Ezechiël klaagde in hoofdstuk 34 dat de leiders van Israël slechte herders waren en beloofde dat God zelf zijn schapen zou weiden. In Johannes 10 pakt Jezus die draad op: "Ik ben de goede Herder." Wie Psalm 100 zingt en zegt "wij zijn de schapen van zijn weide", zingt vooruit naar een Herder die zijn leven voor de schapen geeft. De poorten waar de dichter doorheen loopt, worden in het Nieuwe Testament een Persoon: "Ik ben de deur", zegt Jezus in dezelfde passage. De weg naar binnen is niet langer een stenen ingang op een berg, maar Hij zelf.

De Spiegel

Er zit iets ongemakkelijks in vers 3: "Hij heeft ons gemaakt, en niet wij". De oudere vertalingen lezen dat als een correctie. Wij denken graag dat we onszelf gemaakt hebben. Onze cv, onze carrière, ons huis, onze kinderen die het goed doen; het is allemaal geworden wat het is omdat wij ons best deden. Deze psalm ontmantelt dat rustig. U bent gemaakt. Uw longen, uw talenten, de mensen die u kruisten, de omstandigheden waardoor u kon slagen; niets ervan komt uit uzelf voort. Dat is geen vernedering maar bevrijding, want als u niet uw eigen maker bent, hoeft u ook niet uw eigen redder te zijn. En de vreugde die de psalm oproept is geen verplichte opgewektheid, maar de opluchting van iemand die eindelijk mag ophouden zichzelf op te houden.

De Intertekst

Openbaring 7 laat een menigte zien die niemand tellen kan, uit alle volken, staande voor de troon met palmtakken in de handen, roepend dat het heil bij God is. Dat is Psalm 100 uitgekomen. Wat in Jeruzalem begon als een oproep aan "heel de aarde" krijgt in Johannes' visioen zijn eindbeeld. En Paulus schrijft in Filippenzen 2 dat eens elke tong zal belijden dat Jezus Heer is. De volle uitwerking van "juich voor de HEER, heel de aarde" ligt nog voor ons. Wat we in de kerk zingen is een voorproefje, een generale repetitie voor iets kosmisch.

Het Detail

Het woordje "weet" in vers 3 verdient aandacht. "Weet dat de HEER God is." Geen "voel" of "geloof", maar weet. Het Hebreeuwse yada betekent kennen zoals je een mens kent: door omgang, door tijd, door meemaken. Het is geen intellectueel instemmen. Het is de kennis van een echtgenoot van zijn vrouw, van een boer van zijn land. De psalm veronderstelt dat God kenbaar is, niet als theorie maar als iemand met wie je een geschiedenis opbouwt. En die geschiedenis, zegt vers 5, houdt stand: van generatie op generatie is Hij trouw gebleken. Dat is de grond waarop de vreugde staat.

Reflectie

Waar in uw leven doet u nog steeds alsof u uzelf gemaakt hebt, en wat zou het losmaken als u dat opgaf?

De psalm veronderstelt dat God kenbaar is door omgang, niet door studie alleen. Hoe ziet uw omgang met Hem er de laatste maanden uit?