Psalmen 141

De Tekst

David bidt in de avond, met zijn gebed als reukoffer en zijn opgeheven handen als avondoffer. Hij vraagt God om een wacht voor zijn mond, om bewaring tegen het kwaad dat hem omringt, en om de bereidheid een terechtwijzing van een rechtvaardige te ontvangen als olie op zijn hoofd. Hij weet zich bedreigd, vraagt dat de goddelozen in hun eigen netten vallen, terwijl hijzelf zijn ogen op de Heere gericht houdt.

De Kern

Wat deze psalm bijzonder maakt is niet dat David om bescherming bidt, dat doet hij vaker, maar dat hij vooral bidt om bescherming tegen zichzelf. "HEERE, zet een wacht voor mijn mond, behoed de deur van mijn lippen." En even verder: "Laat mijn hart niet neigen naar iets slechts." De grootste dreiging komt niet van buiten maar van binnen: de verleiding om mee te doen, om mee te eten van de delicatessen van de goddelozen, om te zwichten voor hun manier van leven. Vroomheid wordt hier niet voorgesteld als een vesting tegen de wereld, maar als een dagelijkse worsteling met het eigen hart, dat gemakkelijker meebeweegt dan je denkt.

De Rode Draad

Het beeld van het gebed als reukoffer loopt door tot in Openbaring, waar de gebeden van de heiligen opstijgen voor de troon als wierook (Openbaring 8). David anticipeert hier op iets wezenlijks: als de tempel ver is, of zoals later wanneer de tempel er niet meer is, blijft het gebed zelf het offer. Christus maakt dat compleet door zelf het laatste offer te worden, waardoor onze gebeden nu niet meer met wierook hoeven te worden bedekt, maar door zijn naam worden gedragen. Davids verlangen om gespaard te blijven van de tafel der goddelozen vindt zijn diepste echo in Jezus' gebed: "Bewaar hen voor de boze."

De Spiegel

Lees deze psalm in een tijd waarin de tafel van de goddelozen vaak gewoon de borrel met collega's is, het scrollen door tijdlijnen, de gesprekken waarin meedoen makkelijker is dan tegenspreken. David vraagt geen wacht voor zijn vuisten maar voor zijn mond. Dat raakt iets ongemakkelijks. Hoe vaak heb je iets gezegd om erbij te horen, een grap meegelachen die niet de jouwe was, een mening gespiegeld die je niet werkelijk deelde? En dan dat tweede: "Laat de rechtvaardige mij slaan, het zal een gunst zijn." Wie laat zich nog terechtwijzen? We hebben kritiek herbenoemd als grensoverschrijding. David noemt het olie voor zijn hoofd, iets dat geneest in plaats van krenkt.

Het Profiel

De eerste hoorders kenden het reukoffer uit ervaring. Twee keer per dag, bij zonsopgang en bij zonsondergang, steeg de geur van het reukwerk op uit het heiligdom, een wolk die de hele tempelberg parfumeerde. Iedereen in Jeruzalem kon weten hoe laat het was aan de geur in de wind. Wie deze psalm hoorde, rook hem ook. En het avondoffer, het lam dat aan het einde van de dag werd geslacht, markeerde het moment waarop de dag werd teruggegeven aan God. David zegt dus: mijn opgeheven handen, hier in mijn benauwdheid, ver van de tempel, zijn dat ritueel. Voor de hoorder was dat een waagstuk: kan een gebed werkelijk een offer vervangen?

Context

Veel uitleggers plaatsen deze psalm in Davids vluchtjaren, of het nu voor Saul is of later voor Absalom. Hij is buiten Jeruzalem, mogelijk in grotgebied of in het Overjordaanse, waar de avond letterlijk valt over een landschap zonder altaar. Daar zit een vluchteling die ooit koning was, die nu omringd wordt door mannen wier loyaliteit niet vanzelfsprekend is. Sommigen zullen hem vleien, anderen verraden. De "leiders" in vers 6 wijzen op rivaliserende machthebbers, mensen aan rijke tafels die anderen meeslepen in hun ondergang. Davids wereld is er een van politieke intriges, scherpe woorden als wapens, en uitnodigingen die je beter kunt weigeren. Zijn gebed wordt zijn enige veilige plek.

De Hoofdpersoon

David is hier opvallend ingetogen. Geen koning die roept om wraak met opgeheven zwaard, maar een man die zijn ogen omhoog richt en bidt om zelfbeheersing. Hij weet hoe dun de scheidslijn is tussen vervolgde en vervolger, tussen rechtvaardige en goddeloze. Daarom vraagt hij niet om macht maar om bewaring. Zijn emotionele landschap is dat van iemand die moe is, kwetsbaar voor compromis, en zich daar pijnlijk van bewust. Hij heeft de wijsheid van iemand die zichzelf heeft zien struikelen. Tegelijk is er een rustige zekerheid: "op U zijn mijn ogen gericht." Niet bravoure, maar volharding. De ware koning is hier degene die zichzelf onder Gods wacht stelt voordat hij zijn vijanden onder ogen ziet.

Reflectie

Welke tafel staat er momenteel voor jou gedekt waarvan je voelt dat je beter niet kunt mee-eten, ook al lijkt het onschuldig?

Wanneer heb je voor het laatst een terechtwijzing van een rechtvaardige werkelijk als olie op je hoofd ervaren, en wat maakte het verschil?