Psalmen 146

De Tekst

Psalm 146 opent met een dubbele oproep tot lofprijzing en eindigt met dezelfde woorden: Halleluja. Daartussenin trekt de dichter een scherpe lijn. Vertrouw niet op edelen, op mensen bij wie geen heil is, want hun adem verlaat hen en op diezelfde dag vergaan hun plannen. Welzalig is wie de God van Jakob tot zijn hulp heeft, de Maker van hemel en aarde, die recht doet aan verdrukten, brood geeft aan hongerigen, gevangenen bevrijdt, blinden opent, gebogenen opricht, rechtvaardigen liefheeft, vreemdelingen bewaart, wezen en weduwen ondersteunt, en de weg van goddelozen krom maakt.

De Kern

Deze psalm zet twee theologische werelden tegenover elkaar: de macht van mensen en de trouw van God. En de dichter doet dat niet abstract, maar door God te tekenen aan wat Hij dóet. Wie hier spreekt kent geen scheiding tussen God als Schepper en God als Redder; het is dezelfde hand die hemel en aarde maakte, die zich buigt naar wie op de grond ligt. Dat is verbluffend: kosmische macht en sociale gerechtigheid vloeien uit één bron. De Bijbelse God is niet groot ondanks zijn zorg voor de zwakke, maar juist daarin. Zijn heiligheid manifesteert zich niet in afstand, maar in nabijheid tot wie geen stem heeft. Precies dat maakt Hem betrouwbaar op een manier waarop geen enkele vorst het ooit kan zijn.

De Rode Draad

De lijst van vers 7 tot en met 9 leest als een programma. Gevangenen bevrijden, blinden ziende maken, gebogenen oprichten: dit zijn de daden waar de God van Israël aan herkend wordt. Als Jezus in Lukas 4 de synagoge van Nazareth binnenloopt en Jesaja 61 opent, citeert Hij vrijwel dezelfde lijst en zegt: heden is deze Schrift in uw oren vervuld. Wat de psalmist bezingt als eeuwig karakter van God, wordt vlees in Christus. De blinden ziende, de gebogenen opgericht, de gevangenen vrij, dat is niet louter metafoor bij Jezus, dat is zijn dagwerk. Zo is Psalm 146 een venster op wie de Messias moest zijn: niet een edele op wie je vertrouwen kunt beter niet stellen, maar de Zoon van de Maker zelf, die het werk van zijn Vader herkenbaar voortzet.

De Spiegel

Er staat iets ongemakkelijks in vers 3: stel geen vertrouwen in edelen. In een cultuur die politiek als religie beleeft, waar mensen huilen om verkiezingsuitslagen en hopen dat de juiste leider het tij keert, is dit een koude douche. Ook subtieler: de arts bij wie je hoopt op goed nieuws, de manager van wie je promotie moet komen, de partner die je huwelijk moet redden. Allemaal edelen in jouw leven. De psalm zegt niet dat ze niets betekenen, maar dat hun adem uitgaat. Ze kunnen niet dragen wat jij op hen legt. Waar draait bij jou het vertrouwen stiekem om iemands macht, gunst of aanwezigheid? De psalm nodigt niet uit tot cynisme over mensen, maar tot een herordening van vertrouwen: God als grond, mensen als geschenk.

De Vraag

En dan die lijst in vers 7 tot en met 9. Als God werkelijk recht doet aan verdrukten en brood geeft aan hongerigen, waarom sterven er kinderen van honger terwijl deze psalm al drieduizend jaar gezongen wordt? Dit is geen vraag om weg te poetsen. De psalm belooft niet dat elke individuele hongerige vandaag brood krijgt; hij belijdt dat God niet aan de kant van de verzadigde onderdrukker staat. Er zit een eschatologisch element in: de HEERE is Koning voor eeuwig, van generatie op generatie. De volledige rechtzetting ligt in Gods tijd, niet in de onze. Dat is geen goedkope opluchting; het laat de vraag als vraag staan. Maar het verandert wel de richting van hoop: niet weg van de aarde, maar naar een God die de aarde niet loslaat.

De Intertekst

Psalm 146 rijmt sterk met het Magnificat van Maria in Lukas 1, waar dezelfde God machtigen van hun troon stoot en nederigen verhoogt. Het is opvallend dat een jonge vrouw uit Nazareth precies deze theologie in de mond neemt bij de aankondiging van de Messias. Ook Jesaja 40 klinkt door: gras verdort, bloem valt af, maar het woord van onze God houdt stand. Waar de psalm zegt dat de adem van edelen uitgaat, echoot Jesaja dat alle vlees gras is. De Bijbel hamert op deze noot omdat wij hem telkens vergeten.

Context

Psalm 146 opent de laatste vijf psalmen van het psalter, de zogenoemde Hallel-psalmen, die alle beginnen en eindigen met Halleluja. Waarschijnlijk zijn ze na de ballingschap gecomponeerd, in een tijd waarin Israël leerde leven zonder eigen koning, onder Perzische of later Griekse overheersing. Precies dan krijgt vers 3 gewicht: vertrouw niet op edelen. De verleiding om je heil te zoeken bij vreemde machthebbers was reëel, evenals de teleurstelling wanneer die machthebbers vielen. Deze psalm werd het lied van een volk dat geleerd had dat aardse tronen wankelen, en dat de enige troon die staat, die van de Maker van hemel en aarde is.

Reflectie

Welke edele in jouw leven draagt momenteel een gewicht dat alleen God kan dragen?

Als de daden uit vers 7 tot en met 9 het karakter van God tonen, waar zou jij dan met Hem willen meedoen deze week?