Psalmen 23:4

De Tekst

Zelfs wanneer ik door een dal loop waar de dood zijn schaduw werpt, ben ik niet bang. U bent bij mij. Uw stok en Uw staf, dat zijn de dingen die mij troosten. Van beschrijven over God ("Hij doet mij nederliggen") schakelt de psalmist plots over op aanspreken: U. Alsof de aanwezigheid zo dichtbij komt dat er niet meer over Hem gepraat kan worden, maar alleen nog tegen Hem.

De Kern

Wat hier staat is niet dat het dal verdwijnt. Er wordt geen omweg beloofd, geen vluchtroute, geen tijdige redding voor het te laat is. Er staat dat er iemand meeloopt. Dat is een fundamenteel andere troost dan wij vaak willen. Wij zoeken meestal een God die het dal wegneemt; deze psalm geeft ons een God die het dal ingaat. En precies daar, in die tegenwoordigheid, ligt volgens David de bodem onder zijn onbevreesdheid. Niet in zijn eigen moed, niet in het uitblijven van gevaar, maar in een Persoon die naast hem staat wanneer alles wat vaststond wankelt.

De Rode Draad

Deze regel loopt door de hele Schrift als een ondergrondse rivier. Immanuël, God met ons, is geen nieuw idee in Matteüs 1; het is de vervulling van wat David hier al proefde. En wanneer Jezus zelf door zijn dal loopt, in Getsemane en op Golgota, dan is opvallend dat juist daar de aanwezigheid lijkt weg te vallen: "Mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?" Hij loopt door het dal zonder de troost die David wel had, opdat wij nooit meer alleen door ons dal hoeven. De Herder van Psalm 23 wordt zelf schaap, zelf slachtoffer, om de belofte van vers 4 waar te maken voor iedereen die na Hem komt.

De Spiegel

Het is verleidelijk om deze tekst te reserveren voor sterfbedden en begrafenissen. Maar het dal van de schaduw van de dood is breder dan dat. Het is de nacht na de diagnose. Het is de maand waarin je huwelijk kraakt en je niet weet of het houdt. Het is de werkloosheid die langer duurt dan je spaarrekening. Het is het kind dat niet meer belt. En dan die eerlijke vraag: geloof je werkelijk dat Hij daar is? Niet als idee, niet als leerstuk, maar als aanwezigheid die je kunt vertrouwen wanneer je niets voelt? Deze psalm geeft je geen techniek om die zekerheid te fabriceren. Ze nodigt je uit om, net als David, van praten óver Hem over te gaan op praten tót Hem.

Het Detail

Let op dat kleine woord: schaduw. Er staat niet dat de psalmist door de dood zelf gaat, maar door zijn schaduw. Een schaduw kan overweldigend zijn, kil, dreigend, maar een schaduw kan je niet doden. Waar schaduw is, is licht ergens anders. De dood werpt hier zijn silhouet over de weg, maar heeft geen grip op de wandelaar. En dan die twee voorwerpen: stok en staf. In het Hebreeuws twee verschillende dingen. De stok om roofdieren mee af te weren, de staf om schapen mee te leiden en soms terug te trekken uit gevaar. Bescherming én sturing. Wat David troost, is niet alleen dat de Herder er is, maar dat Hij is toegerust. Hij heeft in Zijn handen wat nodig is.

Het Profiel

De eerste hoorders waren een volk van herders en boeren, of afstammelingen daarvan. Zij hoorden niet de romantische pastorale die wij horen. Zij wisten dat een herder ruw werk deed, nachten buiten sliep, wolven bevocht, schapen soms de benen moest breken om ze te leren dichtbij te blijven. Zij hoorden ook een politieke echo: koningen werden herders genoemd, en meestal slechte. Ezechiël 34 klaagt eeuwen later nog over herders die zichzelf weiden. Tegen die achtergrond klinkt "de HEERE is mijn Herder" bijna subversief. Deze koning-dichter zegt: uiteindelijk is niet Saul, niet Absalom, niet ik zelf jullie herder. Alleen JHWH loopt werkelijk mee door het dal.

Context

David schreef vermoedelijk als koning, maar met de geur van schaapskooien nog in zijn kleren. Hij kende de dalen in Judea letterlijk: smalle kloven waar roofdieren zich schuilhielden, waar het licht maar kort per dag doordrong, waar een schaap zonder herder verloren was binnen een uur. En hij kende de dalen figuurlijk: vluchten voor Saul, verraad door zijn eigen zoon, de dood van zijn kind, oorlog, schuld. Dit is geen tekst van iemand die het leven vanaf de veilige kant beschouwt. Dit is de getuigenis van iemand die zelf door de schaduw is gelopen en aan de andere kant kan zeggen: Hij was erbij. De psalm heeft gezag omdat de dichter de prijs heeft betaald.

Reflectie

In welk dal loop je op dit moment, en waar merk je dat je liever over God praat dan tot Hem?

Wat zou het concreet voor je veranderen als je zou geloven dat Hij niet alleen aanwezig is, maar ook toegerust, met stok en staf in Zijn hand?