Psalmen 69

De Tekst

Een mens zinkt weg in het water, letterlijk of als beeld voor wat hem overspoelt. Zijn keel is schor van het roepen, zijn ogen bezwijken van het wachten op God. Wie hem haten zijn talrijker dan de haren op zijn hoofd, en zijn schande draagt hij omdat hij bij God hoort. Hij bidt om redding, hij bidt om oordeel over zijn vijanden, en aan het einde breekt onverwacht een lofzang door: God zal Sion verlossen, en zijn volk zal het land beërven.

De Kern

Psalm 69 laat zien hoe diep het verbond snijdt in een mensenleven. De dichter lijdt niet ondanks zijn trouw aan God, maar juist erom: "de smaad van wie U smaden, is op mij gevallen" (vers 10). Dat is theologisch scherp. Wie zich met God verbindt, deelt in de vijandschap die God ondervindt in een gebroken wereld. Redding is hier geen ontsnapping uit lijden, maar volhouden binnen het lijden, geworteld in de zekerheid dat God zijn getrouwen ziet. De psalm ontkoppelt vroomheid van voorspoed. En juist door die ontkoppeling wordt duidelijk dat het verbond geen contract is voor een prettig leven, maar een gedeeld lot met de heilige God die door de wereld wordt afgewezen.

De Rode Draad

Het Nieuwe Testament citeert deze psalm opvallend vaak, en steeds rond Jezus. Johannes hoort in Jezus' tempelreiniging vers 10 doorklinken: "de ijver voor Uw huis heeft mij verteerd." Aan het kruis wordt vers 22 werkelijkheid als Jezus edik krijgt aangereikt. Paulus citeert vers 10 in Romeinen 15 om te laten zien dat Christus de smaad van anderen droeg. De rode draad is helder: wat de psalmist bezingt als een mysterie, dat lijden en trouw samenvallen, wordt in Christus voluit werkelijkheid. Hij is de rechtvaardige die zinkt in het water, wiens keel schor wordt, wie de haat van velen draagt. En daarmee wordt de merkwaardige omslag aan het einde van de psalm, van klacht naar lofzang, ook zichtbaar: opstanding volgt op ondergaan.

De Spiegel

Deze psalm confronteert een subtiele verwachting die veel gelovigen meedragen: dat trouw aan God uiteindelijk sociaal beloond wordt, dat integriteit ons vrienden oplevert, dat eerlijk zijn op je werk je positie versterkt. Soms is dat zo. Vaak niet. Wie principieel weigert mee te doen aan de sfeer op kantoor, wie in de familie het gesprek over geloof niet vermijdt, wie zijn kinderen anders opvoedt dan de rest van de klas, kent de kleine versies van vers 9: "een vreemde geworden voor mijn broeders." De psalm geeft geen recept om dat te ontlopen, maar taal om het te dragen. En hij weigert de vrome truc om die pijn weg te bidden. Klagen mag, klagen moet, want alleen wie klaagt houdt God erbij.

De Hoofdpersoon

De bidder is geen heilige zonder tekortkomingen. In vers 6 erkent hij openlijk: "U kent mijn dwaasheid, mijn schulden zijn voor U niet verborgen." Dat is theologisch belangrijk. Hij pleit niet op eigen zondeloosheid, wel op zijn positie: hij lijdt om Gods naam. Tegelijk is hij fel, bijna gewelddadig, in zijn verwensingen. Laat hun tafel een strik worden, laat hun ogen verduisteren, laat hun tent verwoest zijn. Moderne lezers schrikken hiervan, en terecht, maar het is eerlijker dan de nette verontwaardiging waarin wij onze wraakgevoelens verpakken. Deze mens brengt alles wat in hem woelt bij God, ook wat wij liever wegwerken. Hij weigert vroom te doen. En juist daardoor blijft hij in gesprek met de Heilige, in plaats van cynisch te verstommen.

De Vraag

Hoe verhouden die harde verwensingen zich tot Jezus' oproep om vijanden te zegenen? Er is geen makkelijk antwoord. Sommigen zeggen: dit is oudtestamentisch, wij weten het beter. Maar dat is te goedkoop, want Paulus citeert juist deze verwensingen in Romeinen 11 zonder er afstand van te nemen. Misschien ligt de sleutel hierin: de psalmist geeft de wraak uit handen. Hij neemt zelf niets, hij vraagt God. En dat is precies wat Paulus later zal schrijven: "wreek uzelf niet, maar laat ruimte voor de toorn." Het gebed is de plek waar woede wordt overgedragen aan de enige rechter die haar aankan. Dat lost het schuren niet op, maar het maakt duidelijk dat wegkijken van deze verzen ons armer maakt aan taal voor het kwaad.

Het Detail

Vers 3: "Ik ben gezonken in bodemloos slijk, waar men niet kan staan." Dat beeld is ouder dan de psalm, het echoot chaos, oervloed, de wateren van voor de schepping. Wat de dichter beschrijft is niet gewone tegenspoed maar een terugval naar de ongeordende leegte waaruit God ooit een wereld sprak. Genesis 1 zweeft hier onder de tekst. En dat maakt het gebed groter dan een noodkreet: het is een appel op de Schepper om opnieuw scheiding te maken tussen water en droog land, tussen chaos en leven. Wie zo bidt, verzet zich niet alleen tegen zijn omstandigheden, maar plaatst zich in de traditie van een God die van chaos ordening maakt. Ook nu nog.

Reflectie

Waar in mijn leven verwacht ik stiekem dat trouw aan God mij sociaal of praktisch gunstig moet uitpakken, en hoe verandert deze psalm dat?

Welke woede of pijn probeer ik vroom weg te werken in plaats van hem, ruw en al, aan God voor te leggen?