Psalmen 96

De Tekst

Een lied dat de wereld optilt tot een enkele stem. Zing de HEERE een nieuw lied, roept de dichter, en niet alleen Israël, maar de hele aarde, alle volken, ja zelfs de zee en de bomen. Vertel onder de heidenen Zijn eer, breng offers in Zijn voorhoven, want Hij komt, Hij komt om de aarde te oordelen in gerechtigheid. Het is een oproep tot aanbidding die uitgroeit tot een kosmische processie.

De Kern

Deze psalm ontregelt een oude aanname: dat elk volk zijn eigen god heeft, netjes gebonden aan zijn eigen grondgebied. De dichter zegt bruusk dat "alle goden van de volken afgoden zijn" en dat de HEERE de hemel gemaakt heeft. Dat is geen theologisch trivia, dat is politiek dynamiet in de oudheid. Als er maar één God is die alles gemaakt heeft, dan geldt Zijn koningschap overal, dan is de aanbidding in Jeruzalem niet een lokaal ritueel maar een aankondiging aan het hele mensdom. En het oordeel dat komt, in vers 13 tweemaal genoemd, wordt geen bedreiging maar reden tot juichen: eindelijk iemand die recht doet.

De Rode Draad

Deze psalm hoort thuis in een reeks (Psalm 93 tot 99) die keer op keer roept: de HEERE regeert. Dat lijkt vroom, maar in ballingschap of vernedering klinkt het als verzet. Later zal het Nieuwe Testament dit refrein oppakken en zeggen: die Koning is gekomen, in een timmerman uit Nazareth. Openbaring 15 laat de overwinnaars "het lied van Mozes en van het Lam" zingen, en de echo van Psalm 96 klinkt daarin door, alle volken zullen komen en aanbidden. De belofte van vers 13, dat Hij komt om te oordelen, wordt in het evangelie tweemaal ingelost: eerst in een kribbe en aan een kruis, straks in heerlijkheid. De verwachting van deze psalm blijft dus openstaan.

De Spiegel

Een nieuw lied. Dat schuurt, want de meesten van ons zingen liever de oude liederen, de vertrouwde overtuigingen, de veilige routines. Een nieuw lied betekent dat God iets doet dat je nog niet kende, en dat vraagt om aanpassing van je repertoire. Waar houd je vast aan wat vertrouwd is omdat het comfortabeler is dan wat God nu vraagt? En dan het missionaire in vers 3: vertel het onder de heidenen. Wij zeggen tegenwoordig snel dat geloof privé is, iets tussen jou en God. Deze psalm vindt dat een vreemde inperking. Wie werkelijk gelooft dat er één Schepper is, kan Hem niet verzwijgen op zijn werk, in zijn familie, aan de keukentafel bij de buren.

De Vraag

Waarom juicht de schepping over het oordeel? Vers 12 en 13 hangen samen: het veld springt op, de bomen jubelen, want Hij komt om te oordelen. Wij associëren oordeel met angst, met de rekening die komt. Maar de dichter ziet het anders. Voor wie eeuwenlang geplunderd is, uitgebuit, vertrapt door tirannen, is oordeel bevrijding. De schepping zelf kreunt onder onrecht, zegt Paulus later. Dat gezegd hebbend: dit gaat niet over een God die alleen sympathiek oordeelt. Zijn gerechtigheid raakt ook mij, ook mijn compromissen. Het antwoord ligt niet in het verzachten van dat oordeel, maar in het vertrouwen dat Zijn rechtspraak werkelijk recht is, niet willekeur en niet wraak.

De Hoofdpersoon

De HEERE in deze psalm is groot, geducht, majestueus, maar Hij is vooral Koning. Dat is geen abstract predicaat. Een koning in de oudheid was iemand die kwam, die zich vertoonde, die recht sprak in de poort. Deze Koning is niet de gouden stier van Egypte of de stormgod van Kanaän, gebonden aan één plek en één belang. Hij is de Maker, en dus vrij. Wat opvalt is de combinatie van luister ("majesteit en glorie zijn voor Zijn aangezicht") en toegankelijkheid: kom Zijn voorhoven binnen, breng een geschenk. Hij is niet ver, Hij ontvangt. En Hij komt zelf, Hij wacht niet af tot mensen naar Hem toe kruipen. Dat maakt Hem uniek onder de goden van de oudheid.

Het Detail

"Sidder voor Zijn aangezicht, heel de aarde" (vers 9). Dat woord, sidderen, staat naast de oproep om te juichen en te zingen. Vreemde combinatie. In de tempelbeleving van Israël was aanbidding nooit alleen vrolijk. Wie het heilige binnenging, wist dat God geen huisdier is. De oude tempelrituelen, met wierook, bloed, drempels die je niet zomaar overstak, cultiveerden een besef van heilig ontzag. Onze aanbidding is vaak of te losjes (God als beste vriend) of te bang (God als strenge rechter). Deze psalm houdt beide vast: sidderen én zingen, ontzag én vreugde. De ene houding zonder de andere verarmt de ontmoeting. Wie werkelijk voor deze Koning verschijnt, doet beide tegelijk.

Reflectie

Welk "nieuw lied" probeert God jou te leren, en welke oude wijs houd je liever vast?

Waar in je leven zou het oordeel van God, als dat werkelijk kwam, reden zijn tot juichen, en waar zou het je ontmaskeren?