Rechters 10

De Tekst

Na Abimelech staan Tola en Jaïr op als rechters, kort vermeld, met name en plaats en aantal jaren. Daarna vervalt Israël opnieuw in afgoderij, dient de goden van zeven omringende volken, en wordt verdrukt door de Filistijnen en Ammonieten. Het volk roept tot de HEERE, belijdt schuld, doet de vreemde goden weg, en dan staat er die opvallende zin: Zijn ziel werd verdrietig over de moeite van Israël.

De Kern

Er gebeurt iets vreemds in dit hoofdstuk. God zegt eerst: Ik zal jullie niet meer verlossen, ga maar naar die goden die jullie gekozen hebben. Het klinkt als een deur die dichtgaat. Maar dan, nadat Israël zijn afgoden wegdoet, lezen we dat Zijn ziel geen moeite meer verdroeg over Israëls ellende. Hier raakt de tekst aan een mysterie dat we niet moeten gladstrijken: God die toornt en God die lijdt aan het lijden van Zijn volk, in hetzelfde hoofdstuk. Geen kille rechter, geen sentimentele vader. Iets wat we nauwelijks kunnen vatten: heilige liefde die zowel weigert mee te gaan in de leugen, als breekt onder het gewicht van de geliefde.

De Rode Draad

Die zin, Zijn ziel werd verdrietig, is een zaadje dat pas volledig opbloeit bij het kruis. Hier horen we al iets van een God die niet onbewogen is, die geraakt wordt door de ellende die Zijn volk over zichzelf heeft afgeroepen. Het loopt door naar Hosea, waar God zegt: Hoe zou Ik u prijsgeven, Efraïm? En het komt thuis in Jezus die weent over Jeruzalem, een stad die Hem niet wilde. De rode draad is niet dat God uiteindelijk altijd toch wel meegeeft, alsof Zijn nee niet echt was. De draad is dat Zijn liefde dieper gaat dan Zijn terechte boosheid, en dat die liefde uiteindelijk zelf de prijs zal dragen.

De Spiegel

Lees nog eens hoe Israël bidt: Wij hebben gezondigd, doe met ons wat goed is in Uw ogen, alleen, red ons toch. Herken je dat? De belijdenis die toch nog onderhandelt. De berouw die vooral wil dat de pijn ophoudt. Ik herken het in mezelf wanneer ik God zoek omdat mijn huwelijk vastloopt, mijn werk me opvreet, mijn lichaam het laat afweten. Ik kom niet omdat ik Hem mis, ik kom omdat ik klem zit. En toch, dat is het wonderlijke, juist zulk gebed wordt gehoord. Niet omdat het zuiver is, maar omdat God niet wacht tot wij onze motieven gelouterd hebben. Hij wacht wel tot de afgoden weg zijn. Dat is geen detail.

Het Profiel

De eerste hoorders waren waarschijnlijk Israëlieten in een latere tijd, die het patroon van Rechters maar al te goed kenden: dienen, afdwalen, verdrukking, schreeuwen, verlossing, en weer van voor af aan. Voor hen was dit hoofdstuk geen ver verleden, maar een spiegel van hun eigen geestelijke geheugen. Zij hoorden in die opsomming van zeven godenstelsels niet abstracte religiestudie, maar de concrete verleiding van buurvolken, huwelijken, handel, oogstfeesten. En ze hoorden in Gods verdriet iets wat in de oude wereld zeldzaam was: een godheid die niet onaantastbaar troont, maar Wiens binnenste geraakt wordt door mensenmoeite. Dat moet hen geraakt hebben dieper dan ons soms.

De Hoofdpersoon

God is hier de hoofdpersoon, en Hij laat zich van een kant zien die we niet altijd verdragen. Hij is boos, oprecht boos, en Hij zegt het hardop: ga naar die andere goden, laat hen jou maar redden. Dat is geen pedagogische truc, dat is werkelijke afwijzing van een werkelijke ontrouw. En toch, als Israël de afgoden wegdoet, niet eens met perfect berouw, dan staat daar dat Zijn ziel het niet langer verdroeg. Wat zegt dat over Hem? Dat Hij geen afstandelijke beheerder is van een verbond, maar een Geliefde die zich kwetsbaar maakt. Zijn boosheid en Zijn ontferming komen uit dezelfde bron: een liefde die het niet kan laten.

Context

We zijn diep in de neergaande spiraal van het boek Rechters. Na de bloedige episode met Abimelech in hoofdstuk 9 lijkt er even adem met Tola en Jaïr, twee rechters waar weinig over te zeggen valt behalve dat het rustig was. Maar onder die rust gist de oude ziekte door. Israël woont tussen volken die elk hun eigen goden hebben, en de verleiding is niet ideologisch maar praktisch: wie de Baäl van het land dient, krijgt regen; wie Astarte eert, krijgt vruchtbaarheid. Geloof in de HEERE alleen vraagt vertrouwen zonder zichtbare garantie. De Ammonieten verdrukken hen achttien jaar, vooral in Gilead, het Overjordaanse. Het hoofdstuk eindigt met een open vraag: wie zal beginnen te strijden? Die vraag blijft hangen.

Reflectie

Wanneer ik bid in nood, zoek ik dan God, of zoek ik de uitweg?

Wat betekent het voor mij dat Gods ziel verdriet kan dragen om mijn moeite, zelfs als ik die moeite zelf heb veroorzaakt?