Rechters 18:29

De Tekst

De Danieten geven de stad die ze net hebben veroverd en platgebrand, Lais, een nieuwe naam: Dan, naar hun stamvader, de zoon van Jakob. Een naamsverandering die de identiteit van de plek herschrijft. Wat eerst Lais heette, een rustige stad ver van iedereen, wordt opgenomen in de geschiedenis van Israël door simpelweg een naam te krijgen.

De Kern

Een naam geven is bezit nemen. Adam noemde de dieren, God noemt de sterren, ouders noemen hun kinderen. Hier nemen de Danieten een stad die niet van hen was, vernoemen haar naar hun voorvader, en plaatsen zo hun stempel op land dat hun nooit als erfdeel toegewezen werd op deze plek. Het lijkt vroom: ze eren Jakobs zoon. Maar de schaduw die over dit hoofdstuk hangt, is dat ze hun eigenlijke erfdeel hebben opgegeven en een eigen plek hebben veroverd. De naam Dan klinkt nu boven een stad waar vlak daarna een gestolen godsbeeld wordt opgesteld. God, mens en bezit raken hier verstrengeld op een manier die de lezer ongemakkelijk moet maken.

De Rode Draad

Dan ligt straks helemaal in het noorden van het land. "Van Dan tot Berseba" wordt de uitdrukking voor heel Israël, van uiterste noord tot uiterste zuid. Deze ene vers, deze naamgeving, legt dus een grenspaal die de hele verdere geschiedenis zal markeren. Maar het is een grenspaal met een barst. Dan wordt later het centrum van de afgodendienst onder Jerobeam, die hier een gouden kalf zal plaatsen. De rode draad loopt door tot Openbaring 7, waar de stam Dan opvallend ontbreekt in de opsomming van de verzegelden. Wat hier begint met een naam, eindigt met uitsluiting. Christus is de ware naamgever; Hij geeft een nieuwe naam aan wie overwint, een naam die niemand kent dan hijzelf.

De Spiegel

Wij doen dit nog steeds. We hernoemen wat we innemen. De carrière die we afdwongen heet "roeping". De relatie waarin we ons doordrukten heet "Gods leiding". Het huis dat we kochten boven onze stand heet "zegen". De Danieten waren niet cynisch; ze geloofden waarschijnlijk oprecht dat ze gedaan hadden wat moest. Dat is juist het ongemakkelijke. Vroomheid en eigenmachtigheid kunnen dezelfde taal spreken. Vraag eens aan jezelf: welke plek in mijn leven heb ik vernoemd naar iets heiligs, terwijl de manier waarop ik daar kwam niet heilig was? Welk Lais heet bij mij inmiddels Dan? Het zwaarste is dat we de naamgeving zelf zijn gaan geloven, zodat we onze eigen wegen niet meer herkennen.

De Intertekst

Genesis 11 staat als donker contrapunt naast dit vers. De bouwers van Babel zeiden: "Laten we een naam voor onszelf maken." Naamgeving als grijpen naar identiteit, los van God. En tegenover beide staat Genesis 17, waar God zelf Abram hernoemt tot Abraham. Het verschil tussen Babel en Abraham, tussen Lais-dat-Dan-werd en Abram-die-Abraham-werd, is wie de naam geeft. Wanneer de mens namen uitdeelt om zichzelf te vestigen, ontstaat verwarring of afgoderij. Wanneer God een naam geeft, ontstaat verbond. Jesaja 62 belooft dat Gods volk een nieuwe naam zal krijgen "die de mond van de HEERE noemen zal". Daar wachten we op, niet op de namen die wij onszelf geven.

Het Detail

"Maar vroeger was de naam van de stad Lais." Die kleine nazin doet ertoe. De verteller vergeet de oude naam niet. Hij weigert mee te doen aan de herbenoeming. Onder de nieuwe naam blijft de oude liggen als een geheugenspoor, zoals onder een nieuwe straatnaam soms nog de oude leesbaar is. God vergeet de geschiedenis van een plek niet. Hij weet wat eronder ligt. Hij weet welke mensen er woonden, hoe ze stierven, wat de plek heette voordat wij er onze naam op zetten. Die ene zin is een stille getuige: alles wat hernoemd wordt, blijft bij God onder beide namen bekend. Dat is troostvol en huiveringwekkend tegelijk.

De Vraag

Waarom laat God dit gebeuren? Waarom grijpt Hij niet in wanneer een stam buiten zijn erfdeel treedt, een vreedzame stad uitmoordt, en het geheel onder een vrome naam afdekt? Het boek Rechters geeft geen direct antwoord. Het herhaalt alleen: "In die dagen was er geen koning in Israël." Misschien is dat het antwoord. God laat zien wat er gebeurt wanneer mensen hun eigen rechter, eigen veroveraar, eigen naamgever worden. Niet uit onverschilligheid, maar omdat sommige dingen pas geleerd worden door ze tot het bittere einde te zien. Het mysterie is niet dat God zwijgt, maar dat zijn zwijgen zelf een vorm van onderwijs blijkt te zijn. We worden gevraagd dat uit te houden.

Reflectie

Welke plek of beslissing in mijn leven heb ik een vrome naam gegeven, terwijl de oude naam eronder nog leesbaar is voor God?

Wat betekent het voor mij dat God uiteindelijk degene is die namen geeft, en niet ik?