Jesaja 62

De Tekst

Jesaja zegt dat hij niet zal zwijgen, niet zal rusten, totdat Jeruzalem opstaat als een fakkel, als een kroon in Gods hand. De stad krijgt een nieuwe naam. Niet langer "Verlatene", maar "Mijn welgevallen is in haar". God zal zich over haar verheugen zoals een bruidegom zich verheugt over zijn bruid. Wachters worden op de muren gezet die dag en nacht niet zwijgen, en de straten worden weer bevolkt door wie zelf de oogst binnenhaalt en de wijn drinkt waarvoor ze gewerkt hebben.

De Kern

Wat hier theologisch gebeurt is verbluffend: God geeft een nieuwe naam, en die naam herschrijft de identiteit. "Verlatene" en "Woestenij" waren geen schelden, het waren feitelijke beschrijvingen van wat Jeruzalem geworden was. Puinhopen, weggevoerde bevolking, lege akkers. God ontkent die werkelijkheid niet, maar bepaalt dat ze niet het laatste woord heeft. Hij hernoemt. En in de Bijbel is naamgeving nooit cosmetisch, het is scheppend handelen. Tegelijk zien we hier een God die niet afstandelijk redt, maar zich verheugt, zoals een bruidegom over zijn bruid. Dat is geen sentiment, dat is verbond met passie. Redding is hier niet alleen vergeving, maar hervonden vreugde van twee kanten.

De Rode Draad

De nieuwe naam loopt door tot in Openbaring 21, waar het nieuwe Jeruzalem als bruid uit de hemel neerdaalt en God zegt: zie, Ik maak alle dingen nieuw. Wat Jesaja als belofte hoorde voor een verwoeste stad, wordt in Christus uitgebreid tot heel de schepping. Paulus pakt dit op als hij in Efeze 5 spreekt over Christus en de gemeente als bruidegom en bruid. De vreugde waarmee God zich over Jeruzalem verheugt, krijgt in het kruis een gewicht dat Jesaja nog niet kon zien: deze bruidegom heeft zijn bruid duur gekocht. Het beeld is dus niet versiering, het is de structuur van het hele heilsverhaal.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. Want als God hernoemt, dan betekent dat dat wij niet de eigenaars zijn van onze eigen identiteit. De namen die je jezelf gegeven hebt, of die anderen je gaven, "mislukt in mijn huwelijk", "altijd de tweede keus op het werk", "te dik", "te oud", "te beschadigd", die namen zijn niet onaantastbaar. Tegelijk is dit geen goedkope affirmatie. Jesaja zwijgt niet, rust niet, totdat het gerechtigheid wordt. Dat betekent voor jou: je mag niet rusten in cynisme over je collega, je gemeente, je kind dat afhaakte. Niet zwijgen betekent concreet blijven bidden, blijven aanspreken, blijven hopen, ook als het al jaren niets oplevert. De ethische scherpte zit in dat volhouden waar je liever zou opgeven. En in de manier waarop je over anderen praat: noem je ze bij hun oude naam, of bij de naam die God hen geeft?

De Intertekst

Hosea 2 ligt er vlak naast: ook daar wordt "Lo-Ammi" (Niet-mijn-volk) hernoemd tot "Mijn volk", en de relatie hersteld als huwelijk. Petrus citeert dat in 1 Petrus 2:10 en past het toe op de gemeente uit de heidenen: "u, die eens geen volk was, bent nu Gods volk". Dezelfde beweging: van naamloos naar genoemd, van verlaten naar bemind. Het contrast met Jesaja 5, het lied van de wijngaard die wrange druiven voortbrengt en wordt verwoest, is veelzeggend. Jesaja 62 is het tegenbeeld: nu zullen de werkers zelf de wijn drinken. De vloek van Deuteronomium 28, dat anderen je oogst zullen eten, wordt hier omgekeerd.

Context

Dit hoofdstuk hoort tot wat we het derde deel van Jesaja noemen, geschreven of geredigeerd in de schaduw van de ballingschap of vlak na de terugkeer. De ballingen zijn terug, of beginnen terug te keren, en Jeruzalem is een puinhoop. De tempel staat nog niet, of nauwelijks. De economische situatie is uitzichtloos, de politieke positie zwak, en de geestelijke moed is op. In die context spreken over een kroon in Gods hand, over volken die je gerechtigheid zien, over een bruidegom die zich verheugt, dat klinkt bijna obsceen optimistisch. Het is profetie tegen de feiten in. Dat is de toon waarin je dit moet horen: niet als bevestiging van wat zichtbaar is, maar als verzet ertegen.

Het Detail

"Om Sions wil zal ik niet zwijgen". Dat is de eerste regel, en het is een ethische uitspraak voordat het een troostende is. Wie spreekt hier? Sommigen lezen God, anderen de profeet, sommigen een persoon die in de plaats van het volk gaat staan. Hoe je het ook leest, hier is iemand die weigert te accepteren dat het bij de huidige situatie blijft. Dat zwijgen geen optie is. In een cultuur die zwijgen vaak verkoopt als wijsheid of als rust, is dit een stoorzender. Er is een soort spreken dat geen optie is om in te slikken: het uitspreken van Gods belofte over wat verloren lijkt. Tegen wie zwijg jij, terwijl je zou moeten spreken?

Reflectie

Welke "oude naam" draag je nog, die God allang heeft vervangen, en wie in jouw omgeving heeft van jou nodig dat je hen bij hun nieuwe naam noemt?

Waar in jouw leven ben je het volhouden moe, en wat zou "niet zwijgen, niet rusten" daar concreet betekenen, deze week?