Spreuken 1:22

De Tekst

"Hoelang nog, onverstandigen, zult u het onverstand liefhebben, en de spotters voor zich de spot begeren, en de dwazen kennis haten?" Vrouwe Wijsheid roept dit uit op straat, en haar toon is die van iemand die het geduld dreigt te verliezen. Ze richt zich niet tot willekeurige voorbijgangers maar tot drie soorten mensen die weten wat ze doen: zij die het niet weten willen, zij die het bespotten, en zij die het haten.

De Kern

Deze roep laat zien dat dwaasheid in het bijbelse denken geen gebrek aan IQ is maar een keuze van het hart. Wijsheid is beschikbaar, ze schreeuwt zelfs op de hoeken, maar mensen hebben lief wat hen kleiner maakt. Dat is het schokkende: onverstand wordt bemind, spot wordt begeerd, kennis wordt gehaat. Er zit iets actiefs in, een omhelzing van wat schadelijk is. En God, hier sprekend door de gestalte van Wijsheid, staat niet afstandelijk op afstand toe te kijken. Hij confronteert. Het "hoelang nog" is geen retorische vraag maar een vraag die om antwoord vraagt, met een deadline die de hoofdstukken erna zichtbaar wordt.

De Rode Draad

Vrouwe Wijsheid die in het openbaar roept, is meer dan een literair beeld. In het Nieuwe Testament wordt Christus getekend als de wijsheid van God in eigen persoon (Paulus schrijft daarover in 1 Korinthe 1, waar hij Christus juist tegenover de spot van de wereld plaatst). En als Jezus in de tempel staat en roept "als iemand dorst heeft, hij kome tot Mij", horen we dezelfde stem, dezelfde uitnodiging in het openbaar, dezelfde weigering om zich in een studeerkamer op te sluiten. Spreuken 1:22 hoort thuis in een lange lijn van God die niet zwijgt, die niet wacht tot mensen naar Hem toekomen, maar die uitgaat, staat, roept, en pijnlijk eerlijk vraagt hoe lang dit nog moet duren.

De Spiegel

De vraag "hoelang nog" is oncomfortabel omdat hij ons niet als slachtoffer positioneert maar als kiezer. Je weet welke gewoonte je ondermijnt. Je weet welke stem in je hoofd je klein houdt. Je weet welk gesprek je zou moeten voeren, welk boek je zou moeten sluiten, welk gebed je uitstelt. Spot is verleidelijk omdat het je boven de dingen plaatst zonder dat je hoeft te veranderen; cynisme voelt als inzicht maar is vaak luiheid met een intellectuele jas aan. En kennis haten klinkt extreem tot je merkt hoe vaak je informatie ontwijkt die je zou dwingen anders te leven. De tekst vraagt niet of je slim bent. Hij vraagt wie of wat je liefhebt.

Het Detail

Het werkwoord "liefhebben" is hier het scherpste woord. In het Hebreeuws staat er aheb, hetzelfde woord dat elders wordt gebruikt voor de liefde tussen man en vrouw, voor de liefde van God voor Israël, voor de liefde die het grote gebod oplegt. Dat woord wordt hier gekoppeld aan onverstand. Er staat niet dat de onverstandigen dwaasheid tolereren of eraan gewend zijn geraakt; ze zijn ermee getrouwd. Dat verklaart waarom verandering zo moeilijk is. Je vecht niet tegen een slechte gewoonte maar tegen een geliefde. En zolang de affectie niet verschuift naar iets beters, iets mooiers, iets waardigers, blijft de oude liefde winnen. Wijsheid concurreert hier niet met domheid maar met een rivaal om het hart.

De Vraag

Waarom roept Wijsheid dan überhaupt, als in de verzen erna blijkt dat zij hen niet zal antwoorden wanneer zij later zoeken? Dat schuurt. Het lijkt op een god die eerst uitnodigt en dan de deur dichtslaat. Maar de tekst wil ons niet troosten met de gedachte dat er altijd tijd is. Er is een moment waarop het hart zo lang heeft geweigerd dat het niet meer kan willen. Dat is geen wreedheid van boven maar de zwaartekracht van keuzes die je maakt. De genade van dit vers zit in het feit dat het nog geroepen wordt, dat je het nog hoort, dat het "hoelang nog" nog aan jou gericht is en niet over jou heen gaat.

Context

Stel je een stad voor in het oude Israël, ommuurd, met een stadspoort die tegelijk rechtbank, marktplein en politiek forum is. Daar staat Wijsheid, in vers 20 en 21 nadrukkelijk gelokaliseerd op straten, pleinen, drukke hoeken en bij de poorten. Dat is opzettelijk. Wijsheid werd in de oude wereld verbonden met scholen, met paleizen, met de kring van schrijvers rond de koning. Hier stapt zij naar buiten, naar waar dagloners onderhandelen, waar oudsten recht spreken, waar jongemannen rondhangen. De sociale code zei: wijsheid is voor de elite. De tekst breekt die code. God laat zijn wijsheid niet reserveren voor wie het zich kan veroorloven. Zij staat waar het stinkt, luidruchtig, publiek, en beschamend zichtbaar.

Reflectie

Welke dwaasheid heb jij lief, en wat maakt haar zo aantrekkelijk dat wijsheid moet schreeuwen om erdoorheen te komen?

Waar in jouw dagelijkse leven staat Wijsheid op de hoek te roepen, en langs welke straat loop je liever om?