Filemon 1

De Uitleg

Filemon is een van de kortste brieven in het Nieuwe Testament. Eén hoofdstuk, een handvol verzen, en toch een van de meest ongemakkelijke. Paulus schrijft vanuit de gevangenis aan een vriend: Filemon, een welgestelde christen in Kolosse. In zijn huis komt de gemeente samen. Hij is een goede gastheer, een gulle gever, iemand die liefde toont aan de heiligen. Paulus zegt het zelf in vers 7: door hem zijn veel mensen opgevrolijkt.

Maar dan komt het probleem. Filemon had een slaaf, Onesimus. Die was weggelopen. Misschien had hij iets gestolen, vers 18 hint daarop. In de Romeinse wereld stond op zoiets de doodstraf, of op zijn minst zware lijfstraffen. Onesimus belandt op de een of andere manier bij Paulus in de gevangenis, hoort het evangelie, en wordt christen. Paulus schrijft: hij was vroeger onbruikbaar voor je, maar nu nuttig (vers 11). Dat is een woordgrap, de naam Onesimus betekent letterlijk "nuttig".

En nu stuurt Paulus hem terug. Met deze brief in zijn hand. Hij vraagt niets minder dan dat Filemon zijn weggelopen slaaf ontvangt als een broeder, als zichzelf. "Reken het mij toe," zegt Paulus over de schuld. "Schrijf het op mijn rekening."

Wat betekent dit?

Deze brief is gevaarlijk. Niet omdat Paulus de slavernij goedpraat, maar omdat hij iets onder die hele structuur legt wat haar onhoudbaar maakt. Hij beveelt Filemon niet om Onesimus vrij te laten, hoewel hij dat had kunnen doen als apostel. Hij vraagt. Hij doet een beroep op liefde, niet op gezag (vers 8 en 9). En hij vraagt iets wat in die cultuur ondenkbaar was: behandel je slaaf als een broer.

Wat hier gebeurt is dat het evangelie binnenkomt in een gewone, scheve relatie en die van binnenuit kapotmaakt. Niet door een revolutie van buitenaf, maar door iets dieper. Twee mannen, eigenaar en bezit, staan nu naast elkaar voor dezelfde Heer. Dat verandert alles, ook al ziet de buitenkant er even nog hetzelfde uit.

Tegelijk is dit een brief over vergeving die geld kost. Paulus zegt niet: vergeet het er maar bij. Hij erkent: er is schade. Er is schuld. En hij stapt ertussen. "Reken het mij toe."

De Rode Draad

Als je deze brief leest en je hart slaat een keer over bij dat ene zinnetje, "reken het mij toe", dan zit je middenin het evangelie. Want dit is precies wat Jezus aan het kruis deed. Onesimus had iets gedaan dat hij niet meer goed kon maken. Paulus gaat ertussen staan, neemt de rekening over, en stuurt hem terug met een brief die zegt: ontvang hem zoals je mij zou ontvangen.

Dat is wat Jezus voor jou heeft gedaan bij de Vader. Hij neemt de schuld op zich. Hij stuurt jou terug naar God met een brief die zegt: ontvang hem of haar zoals je Mij zou ontvangen. Niet als slaaf, maar als broer, als zuster, als kind.

De brief aan Filemon is daarmee geen voetnoot in de Bijbel. Het is het evangelie in miniatuur, gespeeld in één huishouden, met namen en gezichten en een echte rekening die echt iemand moet betalen.

Voor Jou

Er zit iets pijnlijks in deze brief, iets dat je waarschijnlijk liever overslaat. Ergens loopt er een Onesimus rond in jouw leven. Iemand die jou iets schuldig is, of aan wie jij iets schuldig bent. Iemand met wie je niet meer praat. Iemand die je geblokkeerd hebt of die jou geblokkeerd heeft. Iemand over wie je een vast verhaal vertelt, waarin jij gelijk hebt en de ander fout zit.

Filemon dwingt een vraag op tafel: wat doet het met je relaties als jij beseft dat Christus tussen jullie in is gaan staan? Dat Hij voor jou de rekening heeft betaald die jij niet kon dragen? Word je dan iemand die anderen vasthoudt op hun ergste moment, of word je iemand die ruimte maakt?

Dit gaat niet over zoete vergeving waarin je doet alsof er niets gebeurd is. Paulus erkent de schade. Hij speelt het niet weg. Maar hij weigert om mensen alleen te laten in hun schuld. En hij vraagt van Filemon iets wat moeilijker is dan straffen: het hart opnieuw openen.

Misschien moet er bij jou iemand terugkomen. Misschien moet jij ergens teruggaan. Misschien moet jij gaan staan in de plek waar Paulus ging staan: tussen twee mensen in, met de woorden "reken het mij toe" op je lippen.

En als dat te zwaar voelt, dan klopt dat. Het is ook te zwaar. Daarom heeft Jezus die plek eerst zelf ingenomen.

Praat mee

Is er iemand in jouw leven die jij innerlijk afgeschreven hebt? Wat zou er nodig zijn om die persoon weer te zien zoals God hem of haar ziet?

Paulus vraagt, hij beveelt niet, terwijl hij dat wel had gekund. Wat zegt dat over hoe God met jou omgaat in dingen die Hij van je vraagt?

Samen Bidden

Heer Jezus, U bent tussen mij en de Vader gaan staan en hebt gezegd: reken het Mij toe. Ik begrijp dat nauwelijks, maar ik wil het geloven. Leer mij wat het betekent om zo te leven met de mensen om mij heen. Geef mij de moed om niet vast te houden wat U hebt losgelaten. Amen.