Johannes 1

Terug in de tijd

Stel je voor: een schrijver zit gebogen over een stuk papyrus. Zijn naam is Johannes. Hij is oud geworden. De andere discipelen zijn allang dood, de meesten vermoord om hun geloof. Hij heeft Jezus gekend. Echt gekend. Hij heeft met Hem gegeten, geslapen onder dezelfde sterrenhemel, Zijn stem gehoord als Hij lachte en als Hij huilde. En nu, decennia later, pakt hij zijn pen om zijn evangelie te beginnen.

Je zou verwachten dat hij begint met een kerststal. Of met Johannes de Doper die mensen onderdompelt in de Jordaan. Maar nee. Johannes begint ergens anders. Hij begint vóór alles. Vóór de tijd. Vóór de sterren. Vóór er ook maar iets was.

De wereld waarin Johannes schrijft is een wereld vol filosofen die zoeken naar "de logos", het grote principe dat alles bij elkaar houdt. Grieken die denken over orde en rede. Joden die weten dat God sprak en de wereld er was. En in die wereld, waar iedereen zoekt naar wat het leven betekent, zet Johannes zijn eerste zin op papier. En die zin is een bom.

Het Verhaal

"In het begin was het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was God."

Lees die zin nog eens. Johannes zegt niet: in het begin was er niets. Of: in het begin was er een big bang. Hij zegt: er was al iemand. Het Woord. En dat Woord was bij God, maar was óók God. Alles wat bestaat, is door Hem gemaakt. Zonder Hem is er niets, letterlijk niets, tot stand gekomen.

Dan wordt het persoonlijker. In Hem was leven, schrijft Johannes, en het leven was het licht van de mensen. Het licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen. Of, in andere vertalingen: niet overwonnen. Daar zit al spanning. Er is licht, en er is duisternis, en die twee botsen.

Johannes de Doper komt in beeld. Niet als hoofdpersoon, maar als vinger die wijst. Hij was zelf het licht niet. Hij was gestuurd om over het Licht te getuigen.

En dan die regel die zoveel mensen heeft geraakt: "Hij was in de wereld, en de wereld is door Hem ontstaan, en de wereld heeft Hem niet gekend. Hij kwam tot het Zijne, maar de Zijnen hebben Hem niet aangenomen." De Maker kwam naar Zijn eigen schepping, en wij herkenden Hem niet. Alsof een kunstenaar zijn eigen schilderij binnenwandelt en de mensen zeggen: wie ben jij?

Maar dan: "Doch allen die Hem aangenomen hebben, hun heeft Hij macht gegeven kinderen van God te worden." Er is een deur. Er is een manier.

En dan komt vers 14, misschien wel een van de meest verbluffende zinnen in de hele Bijbel: "En het Woord is vleesgeworden en heeft onder ons gewoond." Dat eeuwige Woord, die God die bij God was, kreeg een lichaam. Huid. Botten. Een hartslag. En Hij woonde onder ons. Johannes zegt letterlijk: Hij heeft Zijn tent opgeslagen bij ons. Zoals je kamperen gaat, zo kwam God kamperen in onze werkelijkheid.

Johannes sluit af met Jezus die gedoopt wordt door Johannes de Doper, en met de eerste discipelen die aarzelend achter Jezus aanlopen. Jezus draait zich om en vraagt: wat zoeken jullie? En dat is misschien wel de vraag die boven dit hele hoofdstuk hangt. Wat zoek jij eigenlijk?

De Diepe Duik

Dat woord "Woord" in de Griekse tekst is "Logos". En dat is geen klein woord. In de Griekse filosofie was de Logos het principe achter alles. De rede. De orde. Dat wat de kosmos samenhoudt en betekenis geeft. Als een Griek het woord Logos hoorde, dacht hij: dat is dat ongrijpbare, dat abstracte, dat verre.

Voor een Jood betekende "woord" iets anders. Toen God sprak in Genesis, gebeurde er iets. "God zei: er zij licht, en er was licht." Het woord van God dóét iets. Het schept, het bevrijdt, het oordeelt.

En nu komt Johannes en zegt: dat principe waar jullie Grieken over nadenken, en dat spreken van God waar jullie Joden eerbied voor hebben, dat is een Persoon. En die Persoon heeft een naam. Jezus.

Dat is radicaal. Want het betekent dat de diepste werkelijkheid achter alles geen idee is, geen energie, geen kracht, maar iemand die je kunt kennen. Iemand met een gezicht. Iemand die honger had en moe werd en huilde bij het graf van een vriend.

In een tijd waarin veel mensen zoeken naar "iets" (energie, universum, een hogere kracht) zegt Johannes: achter alles zit niet iets, maar Iemand. En Hij is dichtbij gekomen.

De Spiegel

Dit hoofdstuk zegt twee dingen tegelijk over God die bijna niet samen lijken te gaan. Eén: God is zo groot dat Hij vóór alles bestond, dat alles door Hem gemaakt is, dat Hij letterlijk alles draagt. Twee: diezelfde God is in een menselijk lichaam gestapt en heeft bij ons gewoond. Grootser en dichterbij dan je durft te denken.

Dat zegt iets over jou. Als God zo ver kwam, dan ben je blijkbaar niet een toevallige verzameling cellen in een onverschillig universum. Je bent gewild. Je wordt gezocht. De vraag van Jezus aan die twee discipelen, "wat zoeken jullie?", is een vraag die ook aan jou gesteld wordt. Niet beschuldigend. Nieuwsgierig. Hij wil weten wat er in je omgaat.

Maar het hoofdstuk is ook eerlijk over een pijnlijke werkelijkheid. "De Zijnen hebben Hem niet aangenomen." Dat je God kunt tegenkomen en Hem kunt missen. Dat je kunt leven in Zijn wereld, Zijn lucht ademen, Zijn eten eten, en Hem toch niet herkennen. Dat is geen verhaal uit de oudheid. Dat gebeurt vandaag.

En er is iets troostends in dat Johannes schrijft over licht dat schijnt in de duisternis. Hij zegt niet dat de duisternis er niet is. Hij ontkent niet dat het donker kan zijn, in de wereld en in jou. Hij zegt: het licht schijnt. Nog steeds. En de duisternis heeft het nooit overwonnen. Dat is een belofte voor de nachten waarin alles zwart lijkt.

Praat mee

De Griekse filosofen zochten "de Logos", het principe achter alles. Veel mensen vandaag zoeken ook iets: zingeving, een hogere kracht, authenticiteit. Wat zoeken mensen in jouw omgeving? En wat zoek jijzelf, als je eerlijk bent?

Johannes schrijft dat de wereld Hem niet herkende, zelfs niet de mensen die Zijn eigen volk waren. Hoe kan het dat je God kunt missen terwijl Hij vlakbij is? Wat zou jou kunnen laten missen wie Hij is?

"Het Woord is vleesgeworden." God die een lichaam krijgt, dat is nogal wat. Wat verandert het voor jou dat God niet een idee is, maar iemand die honger, pijn en vermoeidheid heeft gekend?

De Challenge

Johannes 1 is een hoofdstuk om te doorgronden, niet om snel overheen te lezen. Deze week de uitdaging: lees Johannes 1 vers 1 tot en met 18 elke dag één keer. Zeven dagen. Dezelfde achttien verzen. Niet om er iets uit te halen, maar om je erdoor te laten vormen.

En doe er dit bij: schrijf na elke lezing één zin op. Niet een vrome zin. Een eerlijke zin. Wat raakt je vandaag? Wat snap je niet? Waar word je stil van? Waar heb je verzet tegen? Aan het eind van de week heb je zeven zinnen. Lees ze terug. Zie wat er met je gebeurd is.

Deze oefening is tegendraads in een tijd waarin alles snel, kort en nieuw moet zijn. Juist daarom.

Samen Bidden

God, U was er voor er iets was. U sprak, en wat U sprak werd werkelijkheid. En toen kwam U zelf, in een lichaam, in onze wereld, bij ons wonen. Dat kunnen wij niet bevatten.

Help ons om te zien. Niet alleen met onze ogen, maar dieper. Open iets in ons dat herkent wie U bent. Vergeef ons als we U gemist hebben terwijl U vlakbij was. Vergeef ons voor de keren dat we licht aanzagen voor donker, en donker voor licht.

Dank U dat Uw licht nog steeds schijnt. Ook in onze nachten. Ook in de dingen waar we niet over durven praten. Laat ons niet los, Heer, ook als wij U soms loslaten.

En leer ons antwoorden op Uw vraag: wat zoeken wij? Help ons om eerlijk te zijn. En help ons om, net als die eerste discipelen, met U mee te lopen en te zien waar U woont.

In de naam van Jezus, het Woord dat vlees werd, amen.