Prediker 3

De Uitleg

Prediker 3 opent met een gedicht dat zo bekend is dat het bijna cliché werd. "Voor alles is er een vastgestelde tijd." Geboren worden en sterven, planten en uitrukken, huilen en lachen, zwijgen en spreken, oorlog en vrede. Veertien tegenstellingen, allemaal even waar. De Prediker, traditioneel toegeschreven aan Salomo, schetst het leven niet zoals we het graag zien, maar zoals het is: een afwisseling van dingen die we mooi vinden en dingen die we het liefst zouden overslaan.

Daarna stelt hij de scherpe vraag: wat heeft iemand dan voor voordeel bij al zijn zwoegen (vers 9)? Als alles toch zijn eigen moment heeft, en je dat moment niet zelf bepaalt, wat schiet je dan op met al je gerace?

Vers 11 is het hart van het hoofdstuk. "Hij heeft alles op zijn tijd mooi gemaakt. Ook heeft Hij de eeuw in hun hart gelegd, zonder dat de mens het werk dat God gedaan heeft, van het begin tot het einde, kan doorgronden." God heeft iets eeuwigs in de mens gestopt, een besef dat er meer is dan het hier en nu, maar Hij heeft ons niet het overzicht gegeven. We voelen de oneindigheid, maar we kunnen haar niet vatten.

De Prediker eindigt het hoofdstuk donker. Hij kijkt naar onrecht in de wereld (vers 16), en hij ziet dat mens en dier hetzelfde lot delen: ze sterven allemaal (vers 19-20). Geen pasklare troost. Wel een conclusie: geniet van je werk, want dat is je deel (vers 22).

Wat betekent dit?

Dit hoofdstuk weigert om je iets wijs te maken. Het schildert geen prentje van een leven waarin alles maakbaar is als je maar genoeg je best doet. De Prediker zegt: jij bepaalt niet wanneer wat gebeurt. Je wordt geboren zonder dat iemand het je vroeg. Je raakt mensen kwijt op momenten die je niet uitkoos. Er komen periodes waarin alles bloeit, en periodes waarin je dingen moet loslaten.

En tegelijk, en dit is de paradox, ligt er iets eeuwigs in je. Iets dat weet dat dit niet alles is. Iets dat onrustig wordt bij de gedachte dat je leven niet meer is dan eten, slapen, presteren en verdwijnen. Augustinus zei het later zo: ons hart is onrustig totdat het rust vindt in God. Prediker 3 zegt het anders: God heeft de eeuwigheid in je hart gelegd, maar je kunt het werk van God niet doorgronden.

Dat is geen aanklacht. Dat is een uitnodiging om te leven met openheid. Niet alles begrijpen, en het toch wagen om God te vertrouwen.

De Rode Draad

De Prediker stelt vragen waar het Oude Testament zelf geen volledig antwoord op geeft. Wat is de zin als we toch sterven? Waarom is er onrecht? Hoe kan God goed zijn als de tijden zo wisselen?

In Jezus komen die vragen tot een crisis en een doorbraak tegelijk. Hij leefde door alle tijden van Prediker 3 heen. Er was een tijd dat Hij geboren werd, in een stal. Een tijd dat Hij huilde bij het graf van Lazarus. Een tijd dat Hij zweeg voor Pilatus. Een tijd dat Hij stierf. En toen, op een tijd die niemand zag aankomen, een tijd om op te staan.

Jezus breekt niet uit het ritme van Prediker 3 weg. Hij gaat er middendoor. Maar Hij draagt iets met zich mee dat de Prediker nog niet kon zeggen: dat de laatste tijd niet de dood is, maar het leven. Dat God de eeuwigheid die Hij in ons hart legde, ooit zal vervullen met Zichzelf.

Voor Jou

Je leeft in een cultuur die je vertelt dat je je eigen tijden moet maken. Plan je leven. Bouw je merk. Mis geen kans. Wees altijd aan. De stille suggestie is dat je het zelf in de hand hebt, en als het misgaat, ligt het aan jou.

Prediker 3 zet daar iets tegenover dat zowel bevrijdend als ongemakkelijk is. Je hebt niet alles in de hand. Er komen tijden die je niet kiest. Er gebeuren dingen, met je vrienden, in je gezin, in jezelf, waar je geen knop voor hebt. Dat is geen falen. Dat is mens zijn.

De vraag is niet of jij de tijden kunt regisseren. De vraag is: vertrouw je dat er Iemand is die ze in handen heeft, ook als jij het niet begrijpt? En durf je te leven met die ruimte in je hart, die hint van eeuwigheid, in plaats van haar dicht te plamuren met afleiding?

Misschien is dat wat het betekent om in deze tijd jong te zijn en te geloven: niet alles snappen, niet alles oplossen, en toch je werk doen, je mensen liefhebben, en eten met dankbaarheid. Dat klinkt klein. Het is precies wat de Prediker aanbeveelt.

Praat mee

Welke "tijd" uit Prediker 3 vers 2 tot 8 herken je op dit moment in je eigen leven, en wat doet dat met je?

De Prediker zegt dat God de eeuwigheid in je hart heeft gelegd. Waar merk je iets van dat verlangen naar meer dan het zichtbare, en waar probeer je het juist te dempen?

Samen Bidden

God, U houdt de tijden vast die ik niet vasthouden kan. Help me te vertrouwen waar ik niet begrijp. Vul het verlangen naar eeuwigheid dat U in mij hebt gelegd met Uzelf. Leer me leven in de tijd die U mij geeft, vandaag. Amen.