Habakuk 1

De Uitleg

Habakuk begint niet vroom. Hij begint met een klacht. "Hoelang, HEERE, roep ik om hulp en luistert U niet?" Dat is de openingszin van zijn boek. Geen lofzang, geen netjes opgevouwen gebed, maar een man die God recht in zijn gezicht zegt: ik ben dit zat.

Wat zit erachter? Habakuk leeft in Juda, waarschijnlijk rond 605 voor Christus. Hij kijkt om zich heen en ziet zijn eigen volk afglijden. Geweld, onrecht, ruzie, wetten die met voeten worden getreden, rechters die de andere kant op kijken. "De goddeloze omsingelt de rechtvaardige, daarom komt het recht verdraaid tevoorschijn." Hij vraagt God: waarom grijp je niet in?

Dan komt het antwoord. En het antwoord is erger dan het probleem. God zegt: Ik ga iets doen wat je niet zult geloven, zelfs als het je verteld wordt. Ik laat de Chaldeeën komen. Dat zijn de Babyloniërs, een opkomende wereldmacht. God beschrijft ze met huiveringwekkende beelden: hun paarden zijn sneller dan luipaarden, scherper dan wolven in de avond. Ze lachen om vestingen, gooien er een hoop aarde tegenaan en nemen ze in. Ze verzamelen gevangenen als zand. Hun god is hun eigen kracht.

En dit volk, zegt God, gebruik Ik om recht te doen.

Habakuk is verbijsterd. Hij protesteert opnieuw. "U bent te rein van ogen om het kwaad aan te zien." Hoe kan God, die heilig is, een volk gebruiken dat nog veel goddelozer is dan Juda zelf? Hij vergelijkt mensen met vissen die zonder heerser in de zee leven, en de Babyloniërs vissen ze allemaal op met hun netten. Ze offeren zelfs aan hun eigen netten, want die maken hen rijk. Mag dit? Mag God dit?

Het hoofdstuk eindigt met een vraag, niet met een antwoord.

Wat betekent dit?

Habakuk laat zien dat geloven niet hetzelfde is als alles begrijpen. Hier staat een profeet, dus iemand die geacht wordt dichtbij God te leven, en hij snapt er niks van. Hij worstelt openlijk met twee dingen die niet te rijmen lijken: God is goed, en de wereld is ranzig.

Het bijzondere is dat dit gesprek in de Bijbel staat. God censureert Habakuks klacht niet. Hij gooit hem er niet uit omdat hij brutaal is. Sterker, Hij antwoordt. Daarmee zegt de Bijbel iets belangrijks: God kan eerlijkheid hebben. Hij heeft liever een ruzie met jou dan een leeg gebed.

Tegelijk is het antwoord ongemakkelijk. God werkt in de geschiedenis op manieren die wij niet bedacht zouden hebben en die wij ook niet mooi zouden vinden. Hij gebruikt zelfs een wrede grootmacht voor Zijn doel. Dat zet je theologie op scherp. God is niet de gezellige hulp aan de zijlijn. Hij is de soevereine Heer over volken, geschiedenis en tijd.

De Rode Draad

Habakuk staat niet alleen. Door de hele Bijbel heen klinkt deze vraag: hoe lang nog? De psalmen schreeuwen het. De martelaren in Openbaring 6 schreeuwen het onder het altaar. Jezus zelf roept aan het kruis: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?"

Dat laatste is cruciaal. Het meest schokkende antwoord op Habakuks klacht is uiteindelijk niet een leger, maar een kruis. God lost het kwaad niet op door er steeds een groter kwaad tegenover te zetten. Hij lost het op door er zelf in af te dalen. Jezus draagt het onrecht waar Habakuk over klaagt. Hij wordt het slachtoffer van precies die verdraaide rechtspraak die de profeet aan de kaak stelt.

En straks, in Habakuk 2, zal God zeggen: "De rechtvaardige zal door zijn geloof leven." Paulus citeert die zin drie keer in het Nieuwe Testament. Hij wordt het hart van de Reformatie. Het antwoord op de chaos is uiteindelijk niet een verklaring, maar vertrouwen.

Voor Jou

Je hoeft je vragen niet op te poetsen voordat je bij God komt. Dat is het eerste. De idee dat geloof betekent dat je altijd "goede" gedachten over God moet hebben, is niet bijbels. Habakuk laat zien dat boos zijn op God, of vastlopen, of niks van Hem snappen, ruimte heeft in een echt geloofsleven. Je mag schrijven, schreeuwen, je mond houden. Maar blijf in het gesprek.

Het tweede is moeilijker. Het antwoord dat je krijgt, is misschien niet het antwoord dat je wilt. Je bidt voor iemand, en het wordt erger. Je vraagt om duidelijkheid, en het blijft mistig. Je vraagt waarom de wereld zo is, en je krijgt geen verklaring maar een persoon: Jezus, die zelf door het donker is gegaan.

Geloven is niet doen alsof. Geloven is durven blijven staan in het ongemak dat God niet je idee van Hem is, en toch zeggen: ik vertrouw U.

Praat mee

Habakuk klaagt God recht in Zijn gezicht aan. Durf jij dat ook, of voelt dat oneerbiedig? Wat houdt je tegen?

Als God Zijn werk doet op manieren die jij niet mooi of logisch vindt, blijf je dan vertrouwen, of haak je af? Wat zou je nodig hebben om te blijven?

Samen Bidden

Heer, ik snap U lang niet altijd. Soms zwijgt U waar ik wil dat U spreekt. Soms doet U dingen die ik niet had gekozen. Leer mij om eerlijk te zijn zoals Habakuk, en om te vertrouwen ook waar ik niet zie. Dank U dat Jezus zelf door het donker ging. Houd mij vast. Amen.