2 Koningen 16:50

Een kleine opmerking vooraf: 2 Koningen 16 telt geen vers 50. Het hoofdstuk eindigt bij vers 20. Ik neem aan dat je doelt op 2 Koningen 16 als geheel, of meer specifiek op het hart van het hoofdstuk waarin Achaz het altaar uit Damascus laat namaken. Ik schrijf de uitleg over dat hoofdstuk, met de focus op het moment waarop Achaz in Damascus staat en wat daarna gebeurt in Jeruzalem.

De Tekst

Achaz, koning van Juda, raakt in het nauw door Aram en Israël. In plaats van op de HEER te vertrouwen koopt hij de hulp van Assyrië af met het zilver en goud uit de tempel. Hij reist naar Damascus om zijn redder te ontmoeten, ziet daar een altaar dat hem bevalt, stuurt de bouwtekening naar de priester Uria, en bij thuiskomst staat het nieuwe altaar al klaar. Het bronzen altaar van de HEER wordt opzijgeschoven.

De Kern

Achaz kijkt naar een altaar en denkt: dit wil ik ook. Dat is het kleine, bijna onschuldig lijkende moment waarop de hele geestelijke catastrofe zich voltrekt. Niet met een edict tegen God, niet met een openlijke afzwering, maar met een esthetische voorkeur. Hij vindt het Assyrische altaar mooier, indrukwekkender, eigentijdser. De tekst laat zien hoe afgoderij vaak werkt: niet als bewuste rebellie maar als bewondering voor de macht die werkt. Assyrië heeft hem net gered, dus Assyrië heeft kennelijk iets dat Jeruzalem mist. De HEER wordt niet weggegooid; Hij wordt verplaatst. Naar de zijkant. En dat blijkt erger dan vervanging.

De Rode Draad

Achaz schuift het bronzen altaar opzij; eeuwen later zal een andere Zoon van David ditzelfde tempelterrein binnenlopen en de tafels van de wisselaars omgooien omdat de aanbidding opnieuw verminkt is. Waar Achaz het hart van Israëls eredienst inruilt voor heidens design, daar herstelt Jezus het door zichzelf als het ware altaar en offer aan te bieden. Het patroon is scherp: koningen van Juda die hun vertrouwen verplaatsen, eindigen telkens met een aangetaste tempel. De ware Koning komt en zegt: breek deze tempel af en in drie dagen richt Ik hem op. Wat Achaz verkwanselt, koopt Christus terug met zijn eigen bloed.

De Spiegel

Achaz ruilt niet in één klap. Hij past aan. En dat is precies waar deze tekst je raakt. Welke "altaren uit Damascus" heb je laten installeren omdat ze indrukwekkender leken dan wat je had? Het kan de manier zijn waarop je over werk praat, alsof carrière het laatste woord heeft. Het kan de stille overtuiging zijn dat je kinderen meer worden gevormd door school en sport dan door wat thuis gebeden wordt. Het kan de reflex zijn om bij angst eerst je verzekering te checken en pas daarna te bidden. Niemand zegt: ik dien een andere god. Maar het bronzen altaar staat ondertussen aan de kant.

De Hoofdpersoon

Achaz is geen monster. Hij is een bange man. Lees 2 Koningen 16 met aandacht voor zijn psychologie en je ziet iemand die overweldigd is door bedreigingen die hij niet aankan. Jesaja gaat naar hem toe met de belofte dat God hem zal beschermen, en biedt zelfs een teken aan: vraag wat je wilt. Achaz weigert, vroom verpakt: "Ik zal de HEER niet op de proef stellen." Maar onder die vroomheid zit ongeloof. Hij heeft al besloten. Assyrië voelt veiliger dan een belofte. Hij is het type gelovige dat netjes blijft praten over God terwijl zijn werkelijke vertrouwen elders ligt. Dat maakt hem zo herkenbaar, en zo gevaarlijk om te zijn.

De Intertekst

Jesaja 7 vormt het commentaar bij dit hoofdstuk. Daar krijgt Achaz het Immanuelteken aangeboden, "God met ons", en juist hij wijst het af. De ironie snijdt: de koning die God-met-ons weigert, wordt de voorvader van Hem in wie God werkelijk met ons komt wonen. En vergelijk Achaz met zijn zoon Hizkia in 2 Koningen 19: ook hij staat oog in oog met Assyrië, maar hij gaat de tempel in, spreidt de dreigbrief uit voor de HEER en bidt. Twee koningen, één bedreiging, twee tegenovergestelde reflexen. Het verschil bepaalt het lot van een volk.

Context

We zitten rond 735 voor Christus. Aram en het Noordrijk hebben een coalitie gevormd om Juda mee te slepen in een opstand tegen Assyrië. Wie niet meedoet, wordt aangevallen. Achaz zit klem. Tiglat-Pileser III is op dat moment de meest gevreesde militaire macht in de regio; je reist niet naar Damascus omdat het toeristisch interessant is, je gaat erheen omdat je nieuwe heer zich daar bevindt na zijn verovering. Het altaar dat Achaz daar ziet, is hoogstwaarschijnlijk een Assyrisch of Aramees model. Door dat na te bouwen in Jeruzalem geeft hij een politiek signaal: ik hoor erbij. Religie en geopolitiek zijn één weefsel.

Reflectie

Welke "veiliger" oplossing heb je recent omarmd, en wat heeft die oplossing in jouw leven van zijn plek geschoven?

Achaz weigerde een teken te vragen onder het mom van vroomheid. Waar gebruik jij vrome taal om een keuze te bedekken die je eigenlijk al gemaakt hebt?