2 Koningen 23

De Tekst

Josia laat de wetsrol voorlezen aan heel Juda, sluit in het openbaar een verbond met de HEERE, en begint dan aan een sloopoperatie zonder weerga. Hij ruimt de altaren van Baäl, Asjera en het sterrenleger op, verbrandt de gewijde voorwerpen, verontreinigt de offerhoogten, en breekt zelfs het altaar in Bethel af dat Jerobeam eeuwen eerder had opgericht. Hij viert het meest ingrijpende Pascha sinds de richterentijd. En toch, aan het eind van het hoofdstuk, blijft de toorn van de HEERE branden om wat Manasse heeft gedaan. Josia sterft jong, gedood door de farao bij Megiddo.

De Kern

Dit hoofdstuk laat zien dat oprechte bekering en toch onafwendbaar oordeel naast elkaar kunnen staan. Josia doet alles wat een koning zou moeten doen, en meer. Er wordt over hem gezegd wat over niemand anders wordt gezegd: dat hij zich met zijn hele hart, hele ziel en hele kracht tot de HEERE keerde, precies in de woorden van het Sjema. En toch keert God zich niet af van Zijn brandende toorn. Dat is theologisch schurend. Het zegt iets over de ernst van generaties zonde, over de vraag hoe individueel geloof zich verhoudt tot collectieve schuld, en over een God die niet gemanipuleerd wordt door zelfs de meest voorbeeldige gehoorzaamheid.

De Rode Draad

Josia is een schaduw en tegelijk een tekort. Hij lijkt op de Messias die komen moet: hij leest de wet voor, sluit een verbond, reinigt de tempel, viert Pascha. In Christus zien we deze bewegingen terug, maar dan met een uitwerking die Josia niet kon bereiken. Waar Josia's Pascha geen keer bracht in het lot van Juda, brengt het Pascha van de Zoon een keer in het lot van de wereld. Josia sterft door een vreemd zwaard bij Megiddo, jong en onbegrepen; Christus sterft ook jong, ook door een vreemd zwaard, maar Zijn dood is niet het einde van de hervorming maar de vervulling ervan. Josia laat zien wat een mens ten diepste niet kan volbrengen.

De Spiegel

Herken je jezelf in Josia's ijver? De behoefte om schoon schip te maken, alles wat schuurt met God uit je leven te verwijderen, radicaal, in één keer? En herken je dan ook de teleurstelling die kan volgen? Dat je alles hebt opgeruimd wat opgeruimd moest worden, en toch komen de gevolgen van eerder leven, eerdere keuzes, of zelfs zonden van je ouders, alsnog binnenlopen? Josia's verhaal ontmaskert de illusie dat oprecht geloof je vrijwaart van pijn. Je kunt met heel je hart bekeerd zijn en toch jong ziek worden, kinderen verliezen aan hun eigen keuzes, of sterven voordat je werk klaar is. Dit hoofdstuk verbiedt je om je geloof te verwarren met een garantie op een goed verhaal.

Context

Josia regeert rond 640-609 voor Christus, in de nadagen van het Assyrische rijk en aan de vooravond van de Babylonische opkomst. Juda is een klein koninkrijk klemgezet tussen grootmachten. Zijn grootvader Manasse heeft vijf decennia lang systematisch alles omvergehaald wat Hizkia had opgebouwd: kinderoffers in het Hinnomdal, waarzeggerij, een gesneden Asjerabeeld in de tempel zelf. De religieuze staat van Juda is een moeras. Wanneer bij tempelrenovaties een wetsrol wordt gevonden, waarschijnlijk (een deel van) Deuteronomium, dringt pas door hoe diep de afgoderij zit. Josia scheurt zijn kleren. De hervorming die volgt is politiek riskant: hij bemoeit zich zelfs met het voormalige noordrijk, wat betekent dat hij territoriale claims maakt in een gevoelige tijd.

Het Detail

Let op vers 10: Josia verontreinigt Tofet in het Hinnomdal, "zodat niemand zijn zoon of zijn dochter voor de Molech door het vuur zou laten gaan". Dit is geen abstracte afgoderij. Dit zijn ouders die hun eigen kinderen verbrandden om hun leven veilig te stellen. En dit gebeurde in Jeruzalem, in de schaduw van de tempel. Dat Josia dit letterlijk moet verontreinigen, met menselijke botten volgens de tekst, laat zien hoe fysiek het kwaad was geworden. Het Hinnomdal, gehinnom, wordt later in het Nieuwe Testament het beeld voor de plek van eeuwig oordeel. De naam voor de hel komt uit een dal waar mensen hun kinderen offerden. Dat is geen toevallige woordkeus van Jezus.

De Hoofdpersoon

Josia is aangrijpend om te lezen. Hij is acht als hij koning wordt, zestien wanneer hij God begint te zoeken, zesentwintig bij deze hervorming. Hij is jong en compromisloos, met de moed van iemand die nog niet moe is geworden. De tekst zegt van hem: er is geen koning voor hem geweest zoals hij, en na hem stond er niet een op zoals hij. Dat is groter lof dan David of Salomo krijgen. En toch is er iets tragisch: hij trekt ten strijde tegen farao Necho, tegen een waarschuwing in, en sneuvelt. Waarom? De tekst zegt het niet expliciet. Misschien overschatte hij zijn eigen hervorming; misschien dacht hij dat God niet anders kon dan hem beschermen. Zelfs de beste koning blijft mens.

De Intertekst

Twee lijnen zijn belangrijk. De eerste loopt naar Deuteronomium 6, het Sjema: heb de HEERE lief met heel je hart, heel je ziel en heel je kracht. Vers 25 gebruikt exact die drievoudige formule over Josia, wat betekent dat hij wordt neergezet als de koning die het Sjema belichaamt zoals geen ander. De tweede lijn loopt naar Jeremia, die tijdgenoot van Josia was. Jeremia rouwt om Josia's dood (2 Kronieken 35:25) en profeteert vervolgens jarenlang tegen de terugval van het volk na hem. Wat Jeremia zichtbaar maakt: de hervorming van Josia raakte het gedrag maar niet het hart van het volk. Ze deden mee omdat hij koning was, niet omdat ze waren veranderd. Uiterlijke reformatie zonder innerlijke transformatie stelt God niet tevreden.

Het Profiel

De eerste lezers van Koningen zaten in ballingschap in Babel. Ze lazen dit hoofdstuk met de vraag: hoe heeft het zover kunnen komen? En dan lezen ze over Josia, de koning die alles goed deed, en ze horen dat zelfs hij het tij niet keerde. Dat is voor hen tegelijk troost en verzwaring. Troost, omdat het betekent dat hun ballingschap niet uit Gods willekeur voortkomt, maar het gevolg is van generaties opgestapelde zonde die zelfs Josia niet kon terugdraaien. Verzwaring, omdat het de vraag opdringt: als Josia niet genoeg was, wie dan wel? Deze tekst wekt hoop op een koning die verder zou reiken dan Josia, dieper dan de wet, wiens werk niet ongedaan gemaakt kan worden door de volgende generatie.

De Vraag

Waarom laat God Josia sterven bij Megiddo? Waarom niet een lang leven, een vreedzame opvolging, een langzame verankering van de hervorming? De tekst geeft geen verklaring. Ze meldt alleen dat farao Necho hem doodt, en dat zijn lichaam wordt teruggebracht in een wagen. Josia lijkt te sterven midden in zijn werk, voordat het af is. Dit is een van de plekken waar de Schrift ons niet troost met een verklaring. We krijgen geen inkijk in Gods raad hierover. Wat we wel weten: Josia's dood breekt de hervorming, en binnen drie decennia ligt Jeruzalem in puin. Sommige vragen krijgen pas antwoord aan de andere kant van het kruis, en misschien pas aan de andere kant van de wederkomst.

Reflectie

Waar in je leven doe je wat Josia deed: opruimen, reinigen, radicaal breken, en waar wacht je stiekem op de beloning die uitblijft?

Welke zonden van eerdere generaties, in je familie, je kerk, je land, werken door in jouw leven, en hoe leef je met het gegeven dat jouw bekering die niet ongedaan maakt?

Als Josia niet genoeg was, wat betekent het dan dat Christus wel genoeg is, niet als vrome formule maar als concrete werkelijkheid voor jou vandaag?