Deuteronomium 6

De Tekst

Mozes geeft Israël, aan de rand van het beloofde land, het Sjema mee: "Hoor, Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is één!" Daarop volgt de opdracht om God lief te hebben met hart, ziel en kracht, en deze woorden in te prenten bij de kinderen, thuis, onderweg, bij het opstaan en het slapengaan. Als het volk straks eet van wijngaarden die het niet plantte, moet het niet vergeten wie hen bevrijdde uit Egypte.

De Kern

Deze tekst zegt iets radicaals: God claimt het hart, niet slechts de zondag. "Met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw kracht" laat geen ruimte voor een gecompartimenteerd leven waarin geloof een hobby is naast werk, gezin en vrije tijd. De eenheid van God ("de HEERE is één") vraagt om eenheid in de mens die Hem dient. Je kunt niet half toegewijd zijn, want een half hart is een verdeeld hart, en een verdeeld hart eert een verdeelde god, dus niet de God van Israël. Dit is het fundament waarop alle andere geboden rusten: liefde als bron, niet plicht als last.

De Rode Draad

Wanneer een schriftgeleerde Jezus vraagt wat het grootste gebod is, citeert Hij Deuteronomium 6. Hij voegt Leviticus 19 eraan toe, maar het Sjema staat voorop. Dat is geen toeval: Jezus komt niet om deze liefde te vervangen, maar om haar mogelijk te maken in mensen die haar structureel missen. Paulus schrijft later dat de liefde de vervulling van de wet is. De rode draad is dus dat God vanaf Sinaï tot Golgota hetzelfde vraagt (liefde met heel je wezen) maar zelf voorziet in wat Hij vraagt, door zijn Geest die de wet in het hart schrijft. De opdracht wordt gave zonder op te houden opdracht te zijn.

De Spiegel

Waar begint jouw dag? Bij het scherm of bij God? Het Sjema noemt opstaan en slapengaan als natuurlijke momenten om Gods woorden te overwegen, wat een oncomfortabele vraag oproept over de eerste en laatste vijf minuten van je etmaal. En verder: hoe praat je met je kinderen? Deuteronomium veronderstelt dat geloof doorgegeven wordt in het onderweg-zijn, aan tafel, in het gewone. Niet in gestileerde momenten, maar in de rijdende auto en het afruimen. Dan het geld: vers 10 tot 12 waarschuwt voor welvaartsamnesie. Wie voluit welvaart geniet, vergeet gemakkelijk wie hem uit welk Egypte trok. Kijk eens eerlijk naar je bankafschrift, je agenda en je verlangens: wie krijgt daar heel het hart?

Context

Israël staat aan de Jordaan, na veertig jaar rondzwerven. De generatie die Egypte zag is grotendeels dood. Mozes weet dat hijzelf niet mee overgaat en houdt afscheidsredenen. Achter hen ligt de woestijn met manna en water uit een rots; voor hen ligt Kanaän met steden die zij niet bouwden, putten die zij niet groeven en olijfbomen die zij niet plantten. Dat klinkt aantrekkelijk, maar Mozes ziet het gevaar: overvloed maakt vergeetachtig. In de woestijn was afhankelijkheid dagelijks zichtbaar; straks wordt zij onzichtbaar. Bovendien komen ze in aanraking met de goden van de volken rondom, vruchtbaarheidsgoden die precies dat beloven wat Israël nu ontvangt. De verleiding is niet abstract, ze staat straks in elk dal.

Het Detail

"U moet ze uw kinderen inprenten" (vers 7). Het Hebreeuwse werkwoord dat hier staat heeft de nuance van scherpen, zoals je een mes wet. Het gaat niet om vriendelijk voorlezen, maar om herhaald, doelgericht inslijpen tot het snijdt. Dat schuurt tegen onze opvoedingscultuur waarin we kinderen "hun eigen keuze willen laten maken" en geloof presenteren als een van vele opties op het menu. Mozes doet dat niet. Hij gaat ervan uit dat kinderen worden gevormd, hoe dan ook, en dat de vraag alleen is: waardoor. Als jij niet inprent, prent de wereld wel in. De vrijblijvendheid waarmee christelijke ouders soms geloof doorgeven, staat op gespannen voet met dit werkwoord.

Het Profiel

De eerste hoorders waren mensen op een drempel. Ze waren geboren in de woestijn, kenden alleen manna, tenten en het volgen van een wolkkolom. Straks werden ze boeren, wijnbouwers, stedelingen. De hele infrastructuur van hun geloofsleven zou veranderen. Zij hoorden in deze woorden geen algemene spiritualiteit, maar een concrete waarschuwing: de gevaren zitten niet in Egypte achter hen maar in Kanaän voor hen. Niet vervolging bedreigt hun geloof, maar voorspoed. Dat is wat wij makkelijk missen, want wij lezen dit vaak als bemoediging bij tegenslag. Voor hen was het een waarschuwing bij succes. In een cultuur die welvaart vereenzelvigt met zegen, is dat het scherpe randje dat we terug moeten horen.

Reflectie

Waar in jouw leven merk je dat welvaart je geestelijk vergeetachtiger heeft gemaakt in plaats van dankbaarder?

Wat prent jij feitelijk in bij de mensen die aan jouw tafel zitten, niet in woorden maar in wat je bewondert, waar je tijd insteekt, wat je afkeurt?