2 Koningen 6

De Tekst

Het hoofdstuk valt uiteen in drie scenes. Eerst een verloren bijl die boven komt drijven als een leerling-profeet hem in de Jordaan laat vallen. Dan een militaire confrontatie waarin de koning van Aram Elisa probeert te grijpen, maar zelf door blinde gezanten naar Samaria wordt geleid. En tenslotte een belegering die zo grimmig wordt dat moeders hun kinderen koken; de koning scheurt zijn kleren en zweert dat Elisa's hoofd zal vallen voor de zon ondergaat.

Context

We zijn in het noordelijke koninkrijk, ergens in de negende eeuw voor Christus. Israël en Aram (Syrië) liggen in een slepende grensoorlog, niet één grote veldslag maar voortdurende invallen, plunderingen, hinderlagen. De koning van Israël is waarschijnlijk Joram, zoon van Achab, een man die balanceert tussen het vaderlijke afgodendienen en een schoorvoetend luisteren naar de profeet. Elisa woont blijkbaar in Dothan, een stadje noordelijk van Samaria, met een groep profetenleerlingen die zo arm zijn dat ze hun eigen onderkomen bouwen en één bijl moeten lenen. De geleende bijl is geen futiliteit; verlies ervan betekent schuld die je niet kunt betalen. En Samaria, hoofdstad op een heuvel, is in principe goed te belegeren, maar ook af te snijden van water en voedsel. Wat in vers 25 staat, een ezelskop voor tachtig zilverstukken, is geen folklore. Dat is hongerprijs.

De Kern

Drie scenes, één thema: God ziet wat wij niet zien, en het tegenovergestelde geldt ook, wij zien voortdurend dingen verkeerd. Een ijzeren bijl hoort te zinken, en zinkt ook. Een legermacht hoort onoverwinnelijk te zijn, en is het niet. Een belegerde stad hoort op God te wachten, maar de koning wacht op een hoofd. Elisa beweegt door deze drie taferelen heen als iemand die in een andere werkelijkheid leeft, niet omdat hij die zelf creëert, maar omdat hij ziet wat er werkelijk is. "Wees niet bevreesd, want zij die bij ons zijn, zijn talrijker dan zij die bij hen zijn." Dat is geen positief denken. Dat is feitelijke beschrijving van een onzichtbare orde.

De Rode Draad

De jongen op de muur in Dothan ziet paarden en wagens en zegt: we zijn verloren. Elisa bidt: HEERE, open toch zijn ogen. En dan ziet de knecht de berg vol vurige paarden en wagens rondom Elisa. Dit is het moment waar het hele Oude Testament naar wijst en waar het Nieuwe Testament op terugkomt. Op Getsemane zegt Jezus dat Hij twaalf legioenen engelen kan oproepen, en doet het niet. Op Golgotha vraagt niemand om geopende ogen, en toch is het juist daar dat de Vader meer dan ooit aanwezig is in afwezigheid. Elisa's berg vol vuur is een voorproef: er is altijd meer aan de hand dan onze ogen registreren, en de uiteindelijke onthulling daarvan is een gekruisigde Man die zegt dat het volbracht is.

De Spiegel

Je kent het moment van de knecht. Je staat op de muur van je eigen leven, en je telt. Je telt de rekeningen, de symptomen, de mensen die zijn afgehaakt, de jaren die voorbij zijn. En je conclusie is wiskundig onbetwistbaar: dit gaat niet goed komen. Wat de tekst doet is niet de wiskunde ontkennen. De paarden van Aram staan er echt. De belegering is echt, de honger is echt, de moeder die haar kind kookt is verschrikkelijk echt. Maar de tekst stelt voor dat jouw rekensom incompleet is, dat er getallen buiten beeld zijn die jij niet kunt zien tenzij iemand voor je bidt: open zijn ogen. Dat is een gebed om voor elkaar te bidden, niet om voor jezelf te bidden, want je kunt je eigen blindheid niet wegwensen.

De Vraag

Waarom worden sommige ogen wel geopend en andere niet? De knecht ziet. De koning van Israël ziet niet, scheurt zijn kleren in radeloosheid, en wil Elisa doden. En de moeder die haar kind heeft gekookt, krijgt geen visioen, geen vuur, geen redding voor haar kind. Haar verhaal blijft staan als een zwart gat midden in het hoofdstuk. De tekst legt het niet uit. Hij troost niet over haar. Wat hij wel doet is weigeren om de gruwel te censureren, weigeren om God snel te verdedigen. Soms is het meest gelovige wat een tekst kan doen, niets verklaren.

De Intertekst

Paulus bidt voor de Efeziërs dat "de ogen van uw verstand verlicht worden, opdat u weet wat de hoop van Zijn roeping is" (Ef 1:18). Dezelfde beweging: ogen openen voor wat er onzichtbaar is. En in Openbaring 6 vraagt Johannes om gordijnen weg te trekken zodat lezers de hemelse werkelijkheid achter Romeinse macht kunnen zien. Elisa in Dothan is de eerste in een lange lijn van mensen die zeggen: kijk nog eens, het beeld klopt niet.

Reflectie

Op welke muur sta jij momenteel te tellen, en wie zou voor jou kunnen bidden om geopende ogen?

Wat doe je met de verhalen in de Schrift, en in je eigen leven, waar de ogen niet geopend werden en het verschrikkelijke gewoon gebeurde?