Deuteronomium 34:10

De Tekst

"Er is in Israël geen profeet meer opgestaan zoals Mozes, die de HEERE kende van aangezicht tot aangezicht." Het slot van de Tora is geen triomflied maar een grafschrift met een open einde. De verteller kijkt terug, vanuit een latere generatie, en stelt vast: zo iemand als Mozes hebben we sindsdien niet meer gehad.

De Kern

Het woord dat hier alles draagt is "kende". Niet weten over God, maar God kennen, en gekend worden. Het Hebreeuws (jada) duidt op een intieme, wederzijdse betrokkenheid, het soort kennen dat tussen geliefden geldt. Mozes had niet alleen openbaringen ontvangen; hij had een omgang. En precies dat, zegt de verteller, is sindsdien niet meer gezien. Profeten kwamen en gingen, soms met machtige woorden, soms met vuur uit de hemel, maar de directheid van Mozes' verkeer met de HEERE bleef uniek. De tekst markeert daarmee dat openbaring zelf een geschiedenis heeft, met hoogtepunten en lange stiltes. God laat zich kennen, maar niet door iedereen, niet altijd op dezelfde manier.

De Rode Draad

Die opmerking, dat er geen profeet zoals Mozes is opgestaan, hangt niet in de lucht. Eerder in Deuteronomium (18:15) had Mozes zelf gezegd dat God ooit een profeet zoals hij zou doen opstaan, naar wie men moest luisteren. Het slotvers van de Tora houdt die belofte open. Het wachten begint hier. Eeuwen later, op een berg waar opnieuw wolk en stem samenkomen, klinkt: "Dit is mijn geliefde Zoon, luister naar Hem" (Matteüs 17). Daar staat Mozes naast Hem, en wordt duidelijk wie de beloofde profeet is. Niet iemand die God kende van aangezicht tot aangezicht, maar Iemand die het aangezicht zelf was.

De Spiegel

Wij leven aan de andere kant van die belofte. En toch herkent iets in ons het verlangen achter dit vers: één keer iemand kennen die werkelijk weet, die niet gokt of preekt maar spreekt vanuit omgang. We zoeken die stem in dominees, podcasts, boeken, soms in onszelf. Meestal worden we teleurgesteld, en terecht: niemand staat waar Mozes stond. De tekst confronteert ons met onze honger naar directheid, en met de geestelijke leegte die ontstaat als we God alleen nog kennen via tweedehands stemmen. Wanneer las jij voor het laatst de Schrift zonder eerst te checken wat anderen ervan vonden? Wanneer bad je zonder formule?

De Vraag

Waarom geeft God niet meer Mozessen? Als één profeet zo veel verschil maakte, waarom dan die schaarste? De tekst geeft geen antwoord. Hij stelt het vast, droog, bijna berustend. Misschien moeten we leren dat God geen voorraadkast met Mozessen heeft die Hij naar believen opentrekt; dat openbaring niet onze beheersing is. Misschien ook moeten we erkennen dat de schaarste van zulke figuren ons drijft naar de Schrift die ze hebben nagelaten, en uiteindelijk naar de Ene die meer is dan zij. Het ongemak blijft: er zijn tijden waarin de hemel zwijgt en geen Mozes komt. Daar past geen oplossing bij, alleen geduld.

Context

Stel je voor: een nomadenvolk aan de rand van het land dat beloofd is, na veertig jaar woestijn. De geur van vee, stof, kampvuren. Mozes is hun enige constante geweest. Hij ging de berg op terwijl zij beneden trilden van angst; hij sprak met God in een tent terwijl zij op afstand toekeken. In de wereld eromheen, Egypte, Moab, Kanaän, kenden mensen hun goden via tempels, beelden, priesters, orakels. Een god die direct sprak, en wel met één man die met onbedekt gezicht terugkwam, was onvoorstelbaar. Het slotvers is geschreven voor latere generaties die in het land woonden, koningen hadden, en moesten terugkijken op die woestijntijd als de oertijd waarin God dichterbij was dan ze sindsdien hadden meegemaakt. Heimwee zit in deze regels.

Het Detail

"Van aangezicht tot aangezicht." Het is een uitdrukking die schuurt, want elders zegt God uitdrukkelijk tegen diezelfde Mozes: "Mijn aangezicht kunt u niet zien, want geen mens kan Mij zien en leven" (Exodus 33:20). Twee teksten, één Mozes, schijnbare tegenspraak. De oplossing zit in het Hebreeuws: de uitdrukking is idiomatisch, en duidt op directheid, op gesprek zonder tussenpersoon, zoals twee mensen die tegenover elkaar zitten. Niet op letterlijk zien van Gods wezen. Mozes kende God zo direct als een mens dat kan, en juist daarom werd hem ook gezegd waar de grens lag. Wie het dichtst bij komt, weet het scherpst dat hij niet alles ziet.

Reflectie

Wat verwacht ik eigenlijk van God: informatie over Hem, of omgang met Hem? En waar merk ik het verschil?

Op welke punten in mijn leven wacht ik op een Mozes, terwijl ik geroepen word te luisteren naar de Zoon?