Deuteronomium 6:4

De Tekst

"Luister, Israël! De HEERE, onze God, de HEERE is één!" Mozes roept het volk op de drempel van het beloofde land toe: er is maar één God die telt, en dat is de God die jullie uit Egypte heeft geleid. Deze belijdenis, de Sjema, is niet in de eerste plaats een filosofische stelling over goddelijke eenheid, maar een oproep tot totale, onverdeelde toewijding.

De Kern

De belijdenis dat God één is, snijdt aan twee kanten. Allereerst: er zijn geen concurrenten. Baäl niet, Astarte niet, en ook geen huisgoden die je voor de zekerheid meeneemt uit Egypte. Maar er zit een tweede snede in, die vaak wordt gemist. Als God één is, dan kan Hij ook maar op één manier gediend worden: heel. Ongedeeld. Je kunt niet een stukje van je leven aan Hem geven en een ander stukje aan iets anders. De eenheid van God vraagt de eenheid van jouw leven. Daarom volgt in vers 5 direct het gebod om Hem lief te hebben met heel je hart, ziel en kracht. Eenheid roept eenheid op.

De Rode Draad

Jezus citeert deze woorden zelf, als een schriftgeleerde Hem vraagt wat het belangrijkste gebod is (Markus 12). Hij noemt de Sjema het eerste gebod, en voegt de naastenliefde eraan toe als tweede. Belangrijk detail: Hij verandert de belijdenis niet. Ook voor Jezus geldt de eenheid van God als fundament. Tegelijk gaat het Nieuwe Testament een stap verder: Paulus schrijft dat er "één God is, de Vader, uit Wie alle dingen zijn, en één Heere Jezus Christus, door Wie alle dingen zijn" (1 Korinthe 8:6). De Sjema wordt niet vervangen, maar opengebroken. Christus wordt in die ene Naam meegenomen. De ongedeelde toewijding krijgt een gezicht.

De Spiegel

Hier begint het te schuren. Want als God één is, waar zijn dan jouw andere goden? Ze heten geen Baäl meer, maar ze functioneren wel zo. De hypotheek die stilletjes bepaalt welke baan je aanneemt en welke niet. De kinderen wier geluk je zo belangrijk maakt dat je erdoor geregeerd wordt. Het lichaam dat je optimaliseert alsof je gered wordt door je conditie. De agenda die je zo vult dat gebed het altijd verliest van efficiëntie. Dit zijn geen neutrale zaken; ze worden goden op het moment dat ze onderhandelen over jouw toewijding. De Sjema vraagt niet of je in God gelooft. De Sjema vraagt of Hij werkelijk de enige is die jouw ja krijgt als het erop aankomt. En dat is een pijnlijker vraag, want de meesten van ons hebben stiekem een portefeuille aan goden, keurig gespreid, om het risico te beperken.

De Vraag

Waarom moet Mozes dit eigenlijk zeggen? Israël heeft de Rode Zee gezien, de wolkkolom, het manna. Waarom is deze belijdenis nodig, en waarom in imperatief: luister? Het ongemakkelijke antwoord is dat wij mensen blijkbaar snel vergeten. Niet omdat we dom zijn, maar omdat onze harten van nature meerdere loyaliteiten willen. Polytheïsme is niet vooral een religieus systeem uit de oudheid, het is een verleiding van het hart. Zelfs wie God gezien heeft, glijdt af naar veelheid. Mozes weet dat, en daarom bevestigt hij de belijdenis niet één keer, maar draagt hij op haar dagelijks te herhalen, aan kinderen door te vertellen, op deurposten te schrijven. De Sjema is nodig omdat wij vergeetachtig zijn.

Context

Mozes spreekt deze woorden aan de rand van de Jordaan. Achter Israël ligt veertig jaar woestijn, voor hen ligt een land vol volken met andere goden, vruchtbaarheidscultussen, koningen die zichzelf goddelijk verklaren. Kanaän was religieus een supermarkt: voor elk levensdomein een god. Baäl voor regen, Astarte voor vruchtbaarheid, Molech voor politieke macht. In die context klinkt de Sjema radicaal. Eén God voor alles. Eén God die zich niet laat combineren met andere goden voor de zekerheid. Israël moet leren leven als een volk dat afwijkt, in een cultuur waarin religieus pluralisme de norm is. Dat maakt de tekst opeens verrassend actueel.

Het Detail

Het eerste woord verdient aandacht: Sjema, "luister". Geen "denk na", geen "geloof", maar luister. In het Hebreeuws draagt dit woord meer betekenis dan ons "horen". Sjema betekent horen dat leidt tot gehoorzamen. Als een kind dat zijn vader hoort roepen en komt. De belijdenis begint niet met een theologische stelling maar met een houding: openstaan, ontvangen, gevolg geven. Dat is veelzeggend. Voordat je iets over God kunt zeggen, moet je eerst leren luisteren naar wat Hij zegt. En dat luisteren is nooit vrijblijvend. Wie werkelijk hoort, wordt bewogen. De hele Sjema staat of valt bij dit eerste woord: durf jij te luisteren op een manier die je leven verandert?

Reflectie

Welke god in je leven, verpakt als iets legitiems, onderhandelt momenteel over je toewijding aan de ene God?

Waar in je week is het luisteren van de Sjema, dat leidt tot doen, het meest verwaterd tot enkel toestemmen met je hoofd?