Efeziërs 4:3

De Tekst

Paulus roept de gemeente in Efeze op zich in te spannen om de eenheid van de Geest te bewaren door de band van de vrede. Het is geen verzoek, het is een opdracht: doe moeite, houd vast wat je gekregen hebt, en laat vrede het touw zijn dat jullie bij elkaar houdt.

De Kern

Let op de volgorde: Paulus zegt niet dat we eenheid moeten maken, maar dat we haar moeten bewaren. De eenheid is er al, geschonken door de Geest, en onze taak is haar niet te vernielen. Dat verandert alles. Kerkelijke eenheid is geen project dat we met genoeg goede wil van de grond krijgen; het is een gegeven waarmee we omzichtig moeten omgaan, zoals je omgaat met iets dat je gekregen hebt en niet zelf gemaakt. En let op wat de lijm is: vrede. Niet gelijkgestemdheid, niet dezelfde theologische lijn, niet sympathie. Vrede, de sjaloom die van boven komt en die zich juist bewijst waar mensen van elkaar verschillen.

De Rode Draad

Deze eenheid heeft een lange voorgeschiedenis. Al in Psalm 133 zingt Israël: "Zie, hoe goed en hoe lieflijk is het dat broeders ook eensgezind samenwonen." Daar wordt eenheid vergeleken met olie die van Aärons hoofd druipt, priesterlijk, zalvend, van boven af. Diezelfde beweging zit hier: de eenheid daalt neer, ze komt niet uit ons op. En Jezus bidt in Johannes 17 dat zijn leerlingen één zullen zijn zoals Hij en de Vader één zijn. Wat Paulus in Efeze 4 opdraagt, is wat Christus bad. De opdracht van vers 3 is dus geen morele plicht in de lucht; ze is de aardse kant van een gebed dat in de hemel al gehoord is.

De Spiegel

En dan wordt het ongemakkelijk. Want wie deze tekst serieus neemt, kan niet meer zeggen: "Ik kan niet met die broeder overweg, dat ligt gewoon niet." De tekst spreekt van inspanning, letterlijk van haasten, moeite doen, ijverig zijn. Denk aan die collega in de kerkenraad wiens toon je irriteert, aan het gemeentelid dat op sociale media dingen deelt waar je van gruwt, aan je schoonzus die theologisch een andere kant op leunt. De vrede die Paulus bedoelt is niet dat je het eens wordt, maar dat je de band niet doorknipt. Bewaren is een werkwoord voor als het moeilijk wordt. Als het makkelijk is, hoef je niets te bewaren.

Het Detail

Het woordje "band" verdient aandacht. In het Grieks staat sundesmos, een verbindend touw of gewricht. Paulus gebruikt hetzelfde beeld verderop in Kolossenzen 3:14, waar de liefde de "band der volmaaktheid" heet. Een gewricht verbindt twee botten die niet dezelfde zijn; juist door het verschil kan er beweging ontstaan. Vrede werkt zo: ze verbindt mensen die niet hetzelfde zijn, en maakt beweging mogelijk zonder dat het lichaam uit elkaar valt. Waar het gewricht verstijft, gaat het lichaam mank. Waar het losraakt, valt het uiteen. De vrede is dus geen kussen tussen ons, maar een gewricht dat verschil toelaat zonder scheuring.

Context

Efeze was een havenstad met tempels, magie, handel, en een bonte mengeling van joden en heidenen. In de gemeente kwamen mensen samen die in de wereld daarbuiten niets met elkaar te maken zouden hebben. Slaven zaten naast hun meesters, joden naast Grieken, arme handwerkers naast rijke kooplieden. De sociale codes van die tijd hielden mensen gescheiden; de gemeente doorbrak dat, en dat schuurde. Paulus schrijft dit vanuit de gevangenis (vers 1), wat de urgentie verhoogt: hij weet dat de kerk alleen overleeft als ze samenblijft, en dat de druk van buiten en binnen de neiging tot splitsing voortdurend voedt. De brief is geen kalme verhandeling maar een pastoraal alarm.

De Vraag

Maar wat als eenheid ten koste gaat van waarheid? Paulus zelf is elders scherp tegen dwaalleer, en in vers 14 van dit hoofdstuk waarschuwt hij tegen wind van leer. Hoe past dat bij vers 3? De tekst gladstrijken door te zeggen "eenheid gaat altijd voor" doet geen recht aan het vervolg. Maar het omgekeerde, waarheid gaat altijd voor eenheid, misbruikt vers 14 om vers 3 te ontlopen. Misschien moeten we het zo laten staan: de eenheid die de Geest geeft, is gebouwd op wat waar is over Christus (vers 4-6), en waar dat fundament wegvalt, valt de eenheid vanzelf weg. Maar over veel andere dingen, waar we onze scheidslijnen trekken, spreekt de Geest zich helemaal niet zo stellig uit als wij.

Reflectie

Welke relatie in jouw gemeente of familie vraagt op dit moment om de inspanning waar Paulus over spreekt, en wat houdt je tegen?

Waar heb je onderscheid tussen fundamentele waarheid en jouw voorkeur laten samenvallen, en welke eenheid heeft dat gekost?