Efeziërs 4:22

De Tekst

Paulus roept de gelovigen in Efeze op om de oude mens af te leggen, die hoort bij hun vroegere manier van leven en die te gronde gaat door misleidende begeerten. Het beeld is dat van kleding uittrekken: iets afdoen wat niet meer bij je hoort, wat je niet langer bent.

De Kern

Er staat iets ongemakkelijks in deze tekst: de oude mens gaat te gronde. Hij is niet neutraal, niet slapend, niet in afwachting van verbetering. Hij vervalt, van binnenuit, aangevreten door begeerten die zichzelf presenteren als vervulling maar leveren als leegte. Paulus noemt ze niet voor niets misleidend. Ze beloven leven en brengen dood.

Het afleggen is dus geen morele zelfverbetering. Het is erkennen dat wat je vasthoudt al aan het vergaan is in je handen. De vraag is niet of je iets goeds opgeeft voor iets beters, maar of je iets loslaat wat toch al bezig was jou los te laten. Dat verandert alles aan hoe je heiliging leest.

De Rode Draad

Achter dit vers ligt het oude verhaal van twee mensen: Adam en Christus. Paulus werkt dat elders uit (Romeinen 5, 1 Korinthe 15), maar hier klinkt het door in dat woordje "oude". Er is een mensheid van vóór, gevormd in Adam, getekend door de leugen in de hof, en er is een mensheid van ná, in Christus opgestaan. Het uittrekken van de oude mens is deelnemen aan Christus' dood; het aandoen van de nieuwe (vers 24) is deelnemen aan zijn opstanding. De doop tekent dit uit met water. Het is geen zelfhulp maar meedelen in wat Hij deed. Dat is de rode draad: de nieuwe schepping breekt door, en jij mag mee.

De Spiegel

Wat draag je nog wat allang niet meer past? Misschien een manier van reageren op je partner die je van je vader hebt overgenomen en die je haat maar herhaalt. Misschien een verhouding tot geld die je rustig noemt maar die eigenlijk angst is. Een blik op je lichaam, geleerd op je twaalfde, die je nog steeds beoordeelt. Een cynisme op je werk dat je volwassenheid noemt maar dat teleurstelling is die hard is geworden.

Paulus zegt: die dingen gaan te gronde. Ze verteren jou terwijl jij denkt ze te dragen. De misleiding zit in de belofte dat ze je beschermen, terwijl ze je uithollen. Wat zou het zijn om dat te durven zien, vandaag, in één concreet stuk van je leven?

De Intertekst

Kolossenzen 3:9 gebruikt hetzelfde beeld, maar dan als voldongen feit: "u hebt de oude mens met zijn daden uitgetrokken". Efeze roept op te doen wat in Kolosse al gebeurd heet. Dat is geen tegenspraak maar het ritme van het nieuwe leven: je bent het, word het dan ook. Verder klinkt Romeinen 6 mee, waar de oude mens met Christus gekruisigd heet. Kruisiging is trager dan onthoofding; het is een sterven bij stukjes. Dat past bij het levensgevoel van heiliging: je bent er niet vanaf in één moment, en toch is de beslissende slag geslagen op Golgotha. Je leeft in de nasleep van een overwinning die zich in jouw ledematen nog moet voltrekken.

Context

Efeze was een havenstad met de tempel van Artemis, een centrum van magie, prostitutie en handel. De gelovigen daar waren vaak heidenen die net waren gaan geloven, mensen met een verleden dat letterlijk om de hoek lag. Paulus schrijft niet aan monniken in de woestijn maar aan mensen die morgen weer langs hun oude tempel liepen, oude vrienden tegenkwamen, oude gewoontes voelden trekken. "De vroegere levenswandel" was voor hen geen abstractie maar een adres, een geur, een gezicht. Dat maakt het "afleggen" concreet: het gaat om alledaagse keuzes in een stad die vol stond met uitnodigingen om terug te vallen. Efeze is dichterbij dan we denken.

De Vraag

Als de oude mens al te gronde gaat, waarom moet ik hem dan nog afleggen? Waarom die inspanning bij iets wat toch al vergaat? Hier schuurt de tekst. Misschien is dit het antwoord: het vergaan is zeker, maar het meegesleept worden in dat vergaan niet. Je kunt vastklampen aan wat sterft en er zelf onder komen. Afleggen is niet meewerken aan wat God al doet vanuit gehoorzaamheid, maar er niet aan vastkleven vanuit genade. En toch blijft er iets ondoorgrondelijks: waarom is heiliging traag, waarom draag ik dingen die ik zeggen te haten, waarom voelt het afleggen soms als verscheuren? Op die vraag geeft Paulus geen sluitend antwoord. Hij roept, hij belooft, hij wijst. De rest is genade, en gehoorzaamheid in het donker.

Reflectie

Welk kledingstuk van de oude mens draag ik vandaag nog, terwijl ik weet dat het mij uitholt?

Waar in mijn leven zie ik het "te gronde gaan" gebeuren, en durf ik God te vragen mij te helpen loslaten wat mij toch al loslaat?