Exodus 2

De Tekst

Een Levitische vrouw verbergt haar pasgeboren zoon drie maanden, legt hem dan in een biezen mandje tussen het riet van de Nijl. De dochter van de farao vindt hem, ontfermt zich, en het kind groeit op aan het hof. Volwassen geworden doodt Mozes een Egyptenaar die een Hebreeër slaat, vlucht naar Midian, trouwt daar met Sippora en krijgt een zoon, Gersom. Het hoofdstuk eindigt met een God die hoort, ziet en gedenkt wat zijn volk lijdt.

De Kern

Stel je die moeder voor, gebogen over een mandje van papyrus. Ze strijkt nog eens met haar hand over het pek waarmee ze het waterdicht maakte. Drie maanden lang heeft ze elk gehuil gedempt, elke nacht geluisterd of er soldaten kwamen. En nu legt ze haar kind in datzelfde water dat alle andere jongens verzwolg, het water waarin de farao hem wilde verdrinken. Dit is het hart van het hoofdstuk: redding komt langs de weg van het verlies. De dood die de farao bedoelde wordt het instrument van leven. Mozes wordt gered door precies te omarmen wat hem moest doden. God werkt niet boven het lijden uit, maar erdoorheen, vaak ongezien, tot het laatste vers waar Hij eindelijk hoorbaar wordt.

De Rode Draad

Wie deze scène traag leest, ziet vooruit. Een kind dat ontkomt aan een koninklijk bevel tot kindermoord, opgevoed buiten zijn volk, dat terugkeert om te bevrijden: Mattheüs 2 leest als een echo. Jezus vlucht naar Egypte terwijl Mozes uit Egypte vlucht, maar het patroon is hetzelfde, een redder die als kind aan de dood ontsnapt om later zijn volk uit te leiden. En het mandje, in het Hebreeuws hetzelfde woord als de ark van Noach, plaatst Mozes in een lijn van mensen die door water heen gedragen worden naar nieuw leven. Wat hier in het klein gebeurt op de Nijl, gebeurt straks in het groot bij de Schelfzee, en uiteindelijk bij een leeg graf.

De Spiegel

Er is iets ongemakkelijks aan dit hoofdstuk: de redding van Mozes hangt aan vrouwen die improviseren in een wereld die ze niet kunnen veranderen. Zijn moeder kan de farao niet stoppen, alleen pek smeren. Zijn zus kan haar broertje niet beschermen, alleen toekijken vanaf de oever. Misschien zit jij ook in zo'n positie. Een huwelijk dat scheurt en je kunt het niet lijmen. Een kind dat afdwaalt en je krijgt het niet terug door harder te bidden. Een werksituatie waarin je geen macht hebt. Dit hoofdstuk zegt niet dat je het moet uithouden met een glimlach. Het zegt dat trouw soms bestaat uit een mandje vlechten en het loslaten in het water, terwijl je niet weet wie het vindt.

De Hoofdpersoon

Mozes zelf zegt in dit hoofdstuk geen woord. Hij wordt gedragen, gevonden, geadopteerd, vernoemd. Pas als volwassene handelt hij, en dan meteen verkeerd: hij kijkt naar links en rechts, ziet niemand, en slaat de Egyptenaar dood. Het is een telling die hem verraadt; wie eerst om zich heen kijkt voor hij rechtdoet, weet dat hij iets doet wat het licht niet verdraagt. De dag erna probeert hij de bevrijder te zijn die hij nog niet is, en wordt afgewezen door zijn eigen volk. Veertig jaar later pas, in de woestijn van Midian, is hij rijp. Hier zien we hem onaf, vurig zonder wijsheid, met een rechtvaardigheidsgevoel dat hem vooruitloopt op God. Herkenbaar.

Het Detail

De naam Mozes krijgt hij van de Egyptische prinses: "want ik heb hem uit het water getrokken." Het woordspel is Hebreeuws, niet Egyptisch, en dat is vreemd. Een Egyptische vrouw die een Hebreeuwse naametymologie geeft? De verteller speelt hier, want de naam wordt profetisch. Mozes betekent letterlijk "hij die eruit trekt", actief, niet passief. Zij heeft hem uit het water getrokken, maar hij zal straks een heel volk uit het water trekken bij de Schelfzee. De prinses noemt hem naar wat haar overkwam, zonder te beseffen dat ze hem naar zijn roeping noemt. Zo werkt God vaker: door mensen die niet weten wat ze doen, wordt het juiste gezegd.

Het Profiel

De eerste hoorders waren waarschijnlijk Israëlieten in de woestijn of kort na de intocht, mensen die zelf wisten wat slavernij was, of wier ouders het wisten. Voor hen was dit geen verre geschiedenis maar familieverhaal. Het slot van het hoofdstuk, dat God hoorde, zag, gedacht en kende, raakte een snaar. Want zij hadden generaties lang gevraagd waar God was. Het antwoord van dit hoofdstuk is ongemakkelijk eerlijk: Hij was er, maar Hij werkte verborgen, door een mandje, door een prinses, door een vluchtende moordenaar in Midian. De hoorders leerden dat Gods stilte geen afwezigheid is. Dat is een les die alleen mensen die echt geleden hebben kunnen verdragen zonder cynisch te worden.

Reflectie

Waar in jouw leven vlecht je op dit moment een mandje, doe je het enige wat je kunt en laat je de uitkomst los?

Wat doe je met de stilte van God in dit hoofdstuk, die pas in vers 24 doorbroken wordt; hoe verhoud jij je tot die lange stilte voordat Hij hoort?